مقاومت شبهنظامیان زن کرد سوریه در برابر خلع سلاح
مت برومفیلد / روزنامه تلگراف / ۳ فوریه ۲۰۲۶
یک نیروی شبهنظامی کاملاً زنانه کرد که رهبری نبرد علیه گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) را بر عهده داشت، از زمین گذاشتن سلاحهای خود در برابر نیروهای طرفدار دولت سوریه خودداری میکند.
«یگانهای مدافع زنان» (YPJ) که شمار نیروهایش در اوج جنگ با داعش به ۲۴ هزار نفر میرسید، اعلام کرده است با وجود توافقی میان کردها و نیروهای وفادار به رئیسجمهور احمد شرع، به مبارزه ادامه خواهد داد.
به گفته اعضای این گروه، مبارزه YPJ صرفاً بر سر کنترل سرزمینی نیست، بلکه نماد نبردی گستردهتر برای خودمختاری کردها و حقوق زنان به شمار میرود.
روکسِن محمد، سخنگوی YPJ، در گفتوگو با روزنامه تلگراف در قامشلی ــ پایتخت عملی مناطق کردنشین ــ گفت: «بهعنوان یک زن، چرا سلاح به دست گرفتم؟ چون میبینم جامعهام، خودمختاریام و هویتم در معرض تهدید است. شاید پدر داشته باشم، برادر داشته باشم، اما باید از خودم محافظت کنم. هیچکس دیگر نمیتواند این کار را برای من انجام دهد.»
یگانهای مدافع زنان ــ که در زبان کردی «یەکینەیەن پاراستنا ژن» نامیده میشوند ــ بخشی از یک ائتلاف نظامی به رهبری کردها بودند که در جریان جنگ با داعش از حمایت ایالات متحده و بریتانیا برخوردار بود.
زنان رزمنده این نیرو نقشی محوری در تصرف مناطق تحت کنترل پیشین داعش ایفا کردند؛ مناطقی که پس از آن، به تشکیل یک ساختار سیاسی خودگردانِ بهرسمیتنشناختهشده انجامید که حدود چهار میلیون نفر در آن زندگی میکنند.
اما از آغاز سال جاری میلادی، دولت جدید سوریه یک عملیات تهاجمی گسترده را آغاز کرده که در نتیجه آن، کردها ۸۰ درصد از قلمرو خود را از دست دادهاند. آنان ناچار شدهاند آتشبس و توافقی ظاهراً نامطلوب برای تقسیم قدرت را بپذیرند.
با این حال، خانم محمد گفت: «اگر جنگ باشد، ما همیشه آماده جنگیدن و دفاع از مردممان هستیم. اگر صلح باشد، و اگر این توافق از حقوق ما و حقوق مردممان محافظت کند، برای آن هم آمادهایم.»
بر اساس این توافق پیشنهادی، قرار است یگانهای کردی تا حدی از خودمختاری برخوردار بمانند تا بهعنوان عاملی بازدارنده در برابر نقضهای احتمالی از سوی نیروهای طرفدار دولت عمل کنند.
اما به نظر میرسد دمشق و رهبران کرد، برداشتهای متفاوتی از این توافق دارند؛ توافقی که تحت فشار واشنگتن امضا شده است.
در متن توافق آتشبس اشارهای به یگانهای مدافع زنان نشده، اما خانم محمد تأکید کرد که این نیروها بهعنوان یک گروه مسلح خودمختار در چارچوب یگانهای کردی به فعالیت خود ادامه خواهند داد.
روکسِن محمد، سخنگوی YPJ
او یادآور شد که احمد الشرع نخستینبار بهعنوان رهبر جبهه النصره ــ شاخهای از القاعده ــ وارد صحنه سوریه شد و در آغاز جنگ داخلی ۱۴ ساله این کشور، با YPJ درگیر بود.
خانم محمد گفت: «فرماندهان و سربازان ما بزرگترین نقش را در جنگ با داعش، در جنگ با النصره و در همه خطوط نبرد ایفا کردهاند. بنابراین نمیتوانیم نیروی مسلحی را بپذیریم که زنان در آن حضور نداشته باشند.»
در مقابل، دولت احمد الشرع از نظر ایدئولوژیک با مشارکت زنان در ارتش و نیز در حیات عمومی و سیاسی مخالف است. به نظر میرسد این دولت در پی انتقال کامل قدرت باشد و انتظار دارد کردهای قومی بهصورت فردی به نیروهای مسلح مرکزی دمشق بپیوندند.
در صحنههایی پرتنش در روز دوشنبه (دوم فوریه ۲۰۲۶)، شمار اندکی از نیروهای دولتی سوریه وارد منطقه خودمختار شدند. درگیریهایی رخ داد و تیراندازیهایی میان نیروهای امنیتی کرد و گروههای طرفدار دولت صورت گرفت. همچنین اعضای کاروان دولتی با نشان دادن علامت یک انگشت، که اغلب با داعش مرتبط دانسته میشود، توجهها را برانگیختند.
در حال حاضر، اعضای این نیروی کاملاً زنانه همچنان مواضع خط مقدم را در رویارویی پرتنش با نیروهای احمد الشرع حفظ کردهاند؛ در خیابانهای شهرهای کردنشین گشتزنی میکنند و تأسیسات نگهداری زندانیان داعش، از جمله اردوگاهی که شمیمه بیگم، دانشآموز سابق بریتانیایی، در آن نگهداری میشود، را تأمین امنیت میکنند.
ایالات متحده در حال انتقال زندانیان داعش به کشور همسایه، عراق، از طریق پرواز است و به نظر میرسد در حال آمادهسازی برای خروج از منطقه باشد؛ امری که میتواند راه را برای حملهای دیگر از سوی دولت سوریه هموار کند؛ حملهای که ممکن است به نابودی کامل منطقه خودمختار کردها بینجامد.
خانم محمد تأکید کرد: «رابطه ما با ائتلاف [به رهبری آمریکا] صرفاً تاکتیکی بوده است. ما نگران زمان یا چگونگی خروج آنها نیستیم، زیرا از ابتدا میدانستیم که آنها فقط برای جنگ با داعش به اینجا آمدهاند.»
صرفنظر از اینکه توافق آتشبس پس از پایان انتقال زندانیان توسط آمریکا دوام بیاورد یا نه، خانم محمد گفت یگانهای زنان کنترل خودروهای زرهی و سلاحهای سنگین خود را حفظ خواهند کرد.
او نیروهای احمد الشرع را تهدیدی «وجودی» برای زنان کرد توصیف کرد؛ زنانی که نهتنها یگانهای رزمی زنانه تشکیل دادهاند، بلکه در سراسر شمال سوریه در پی ایجاد نهادهای سیاسی و مدنی منحصربهفردِ کاملاً زنانه نیز بودهاند.
او گفت: «وقتی آن جنایتکاران جهادی، پیکر یک زن رزمنده کشتهشده را از طبقه سوم یک ساختمان به پایین پرتاب میکنند، نفرت خود از اصلِ وجود زنان را به نمایش میگذارند. وقتی گیسوی یک زن رزمنده را میبُرند، میخواهند تسلیم را بر ما تحمیل کنند و شرافت ما را لگدمال کنند.»
انتظار میرود روز سهشنبه نیروهای طرفدار دولت وارد قامشلی شوند؛ جایی که زنان رزمنده کرد، دستکم فعلاً، در مواضع خود باقی ماندهاند.
خانم محمد در پایان گفت: «حملات ممکن است شدیدتر شود، اما تنها از روی اجساد ما میتوانند به سرزمینمان برسند. بله، ما در محاصرهایم؛ اما آماده هم هستیم.»