باراک راوید، مارک کاپوتو / اکسیوس
برای سومین بار از زمان بازگشت به کاخ سفید، رئیسجمهور دونالد ترامپ در پی دستیابی به یک توافق هستهای با ایران است.
به گفته مقامهای آمریکایی، این تلاش تازه صادقانه بهنظر میرسد، با این حال ترامپ پیشتر نیز از مسیر دیپلماسی منحرف شده و به سمت گزینه نظامی رفته است.
تصویر کلی: ترامپ روز جمعه در حالی وارد گفتوگوهای برنامهریزیشده میشود که از اهرم فشاری قابلتوجه برخوردار است: استقرار گسترده نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا در خلیج فارس که تهدیدی واقعی از نظر حمله نظامی ایجاد کرده و همچنین رژیم ایران که بر اثر اعتراضهای گسترده تضعیف و منزویتر شده است.
در عین حال، مقامهای آمریکایی تردید دارند که رهبر ایران مایل باشد به شرایطی نزدیک شود که ترامپ برای هرگونه توافق احتمالی تعیین کرده است.
یادآوری: دور پیشین مذاکرات هستهای سرانجام به درگیری انجامید؛ ترامپ ابتدا بهطور ضمنی حملات اسرائیل را تأیید کرد و سپس در ماه ژوئن مستقیماً به تأسیسات هستهای ایران حمله کرد.
دومین تلاش در پاییز گذشته صورت گرفت، زمانی که ایالات متحده کوشید از تمایل ایران برای جلوگیری از بازگشت خودکار تحریمها استفاده کند تا رژیم را به دست کشیدن از اورانیوم با غنای بالا ترغیب نماید.
آن تلاش بینتیجه ماند. یکی از دلایلش این بود که اقدام پنهانی ترامپ در ژوئن بیاعتمادی شدیدی در تهران برجا گذاشته بود.
خبر اصلی: مقامهای آمریکایی تأکید دارند اعزام استیو ویتکاف و جرد کوشنر، دو نماینده ترامپ، برای دیدار با وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی، پوششی برای حمله غافلگیرانه نیست.
اما همزمان، آمریکا مقادیر عظیمی از تسلیحات و تجهیزات تهاجمی را به منطقه منتقل کرده تا در صورت تصمیم ترامپ برای اقدام نظامی آماده باشد.
سه هفته پیش، او در آستانه صدور دستور حمله قرار داشت؛ بهدلیل کشتهشدن هزاران معترض، اما در آخرین لحظه عقب نشست.
در حالی که «ناوگان» ترامپ در حال استقرار در منطقه بود، اعتراضها سرکوب شد و شتاب تحولات از میان رفت.
پشت پرده: در کاخ سفید تردیدهایی وجود داشت که آیا بمبارانهای آمریکا واقعاً میتواند تغییر سیاسی قاطعی ایجاد کند یا نه. همچنین نگرانیهایی از تهدید ایران به انتقامگیری گسترده در سراسر منطقه مطرح بود.
همزمان، ترکیه، قطر، مصر و چند کشور دیگر تلاشهای فشردهای را برای کاهش تنش آغاز کردند که در نهایت به تنظیم نشست برنامهریزیشده جمعه در استانبول انجامید.
وزیر خارجه ترکیه چند کشور عربی را نیز برای حضور بهعنوان ناظر به این نشست دعوت کرده است.
نمای دوگانه: همزمان با جابهجایی ناو هواپیمابر آمریکا و دیگر تجهیزات به منطقه، برنامههای نظامی مورد بحث اکنون بسیار جاهطلبانهتر شدهاند.
اسرائیل با حملات محدودتری که ترامپ سه هفته پیش در نظر داشت مخالف بود، زیرا آن را صرفاً نمادین و بیتناسب با خطر پاسخ گسترده ایران میدانست.
اکنون این وضعیت متفاوت شده است. در روزهای اخیر، شماری از مقامات اطلاعاتی و نظامی اسرائیل، از جمله رئیس ستاد کل ارتش، ژنرال ایال زامیر، به واشنگتن سفر کردهاند. زامیر در جریان این سفر، ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا را در جریان برنامههای تهاجمی و دفاعی اسرائیل در صورت وقوع جنگ با ایران قرار داد.
یکی از مقامات آمریکایی به اکسیوس گفت: «میتوان گفت هیچچیز از آن دیدار باعث تغییر نظر او یا رئیسجمهور درباره حمله به ایران نشد. واقعاً این اسرائیلیها هستند که خواهان حملهاند. رئیسجمهور هنوز به آن نقطه نرسیده است.»
اظهارنظرها: یکی از مقامات ارشد آمریکا گفت: «ترامپ واقعاً نمیخواهد چنین کاری انجام دهد.»
او افزود: «رئیسجمهور در ماه ژوئن باور داشت فعالیتهای هستهای ایران تهدیدی واقعی و قریبالوقوع است، اما اکنون چنین احساسی ندارد.»
سه تن از مشاوران ترامپ نیز به اکسیوس گفتند که آغاز اقدام نظامی در شرایط فعلی را گزینه درستی نمیدانند. یکی از آنان افزود که این تردید در میان نزدیکان رئیسجمهور نیز بسیار رایج است.
یکی دیگر گفت حمله در این زمان صرفاً بخش بزرگی از دستورکار رئیسجمهور در منطقه و جهان را تضعیف خواهد کرد.
ترامپ خود تقریباً هر روز طی یک هفته گذشته گفته است که «ناوگان بزرگ» به منطقه اعزام میکند، اما درِ گفتوگو همچنان باز است.
موضع طرف مقابل: ایران پیش از مذاکرات روز جمعه تأکید کرده است که تنها درباره موضوع هستهای گفتوگو خواهد کرد و حاضر نیست درباره مسائل دیگر ازجمله موشکها وارد بحث شود.
حتی در زمینه هستهای نیز شکاف میان دو طرف بسیار عمیق بهنظر میرسد.
چشمانداز پیشرو: ترامپ فعلاً در مسیر دیپلماتیک گام برمیدارد، اما ممکن است مدت زیادی در این مسیر نماند.
یکی از مقامات ارشد یکی از کشورهای میانجی گفت: «اگر ایران روز جمعه با پیشنهادهای ملموس وارد گفتوگو نشود، ممکن است در مدت بسیار کوتاهی خود را در وضعیتی بسیار خطرناک بیابد.»