اندریا شلال، تیمور ازهری و حمیرا پاموک / خبرگزاری رویترز / ۱ فوریه ۲۰۲۶
بر اساس گفتههای منابع آگاه، مارک ساوایا که از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ماه اکتبر بهعنوان فرستاده ویژه در امور عراق منصوب شده بود، دیگر در این سمت فعالیت ندارد.
این تصمیم در حالی اتخاذ شده است که تنشها میان واشنگتن و بغداد بر سر تلاشهای آمریکا برای مهار نفوذ ایران در سیاست عراق رو به افزایش است.
ساوایا، کارآفرین عراقی-آمریکایی مسیحی، از معدود آمریکاییهای عربتبار بود که ترامپ پس از پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴ به سمتهای بلندپایه برگزید. دونالد ترامپ در جریان آن انتخابات، برای جلب آرای عرب و مسلمانان بهویژه در دیترویت و دیگر نقاط کشور تبلیغات گستردهای انجام داده بود.
هنوز روشن نیست چه دلیلی باعث کنارهگیری ساوایا شده یا اینکه آیا فرد دیگری جایگزین او خواهد شد یا نه.
یکی از منابع به «سوءمدیریت» او در برخی موقعیتهای کلیدی اشاره کرد، از جمله ناکامی در جلوگیری از معرفی نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق، برای در اختیار گرفتن مجدد این سمت، اقدامی که ترامپ آشکارا بغداد را از انجام آن برحذر داشته بود.
به گفته این منبع و یک مقام ارشد عراقی، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه در امور سوریه که اوایل همین هفته برای دیدار با نیروهای دموکراتیک سوریه تحت رهبری کردها به اربیل سفر کرده بود، احتمالاً مسئولیت پرونده عراق در وزارت خارجه آمریکا را بر عهده خواهد گرفت.
سخنگوی باراک از اظهارنظر خودداری کرد.
وزارت خارجه آمریکا نیز پرسشها درباره وضعیت ساوایا یا جایگزین احتمالی او را به کاخ سفید ارجاع داد، اما کاخ سفید از اظهار نظر خودداری ورزید.
ساوایا در گفتوگویی با رویترز در روز پنجشنبه هرگونه تغییر در سمت خود را رد کرد و گفت هنوز در حال انجام «رویههای اداری لازم» برای آغاز رسمی فعالیت خود در این نقش است. با این حال، یک منبع آگاه اظهار داشت که ساوایا هرگز بهصورت رسمی کارمند وزارت خارجه آمریکا نشده بود.
حساب کاربری ساوایا در شبکه اجتماعی ایکس (X) که تا مدت کوتاهی پیش فعال بود، از روز پنجشنبه در دسترس نیست.
او به پیامهای پیگیری روزهای جمعه و شنبه از سوی رویترز برای توضیح درباره وضعیتش یا علت حذف حساب کاربریاش پاسخی نداد.
ساوایا که در دیترویت کسبوکار مربوط به تولید و عرضه مواد کانابیس را اداره میکرد و از چهرههای نزدیک به ترامپ به شمار میرفت، به دلیل نداشتن هرگونه سابقه دیپلماتیک، گزینهای غیرمنتظره برای سمت فرستاده ویژه تلقی میشد. دو منبع اعلام کردند که او از زمان انتصاب رسمی تا کنون هیچ سفر رسمی به عراق نداشته است.
به گفته دو مقام عراقی، قرار بود ساوایا روز جمعه گذشته برای دیدار با مقامهای ارشد به بغداد سفر کند، اما ناگهان این سفر را لغو کرد.
این جابهجایی چند روز پس از آن رخ داد که ترامپ هشدار داد در صورت انتخاب دوباره نوری المالکی به عنوان نخستوزیر عراق، واشنگتن دیگر به این کشور – که یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت و از متحدان نزدیک آمریکا است – کمکی نخواهد کرد.
مالکی که به گفته آمریکا در دوران نخستوزیری خود موجب تشدید شکافهای فرقهای و فراهم شدن زمینه ظهور گروه داعش شد، چند روز پیش از سوی بزرگترین بلوک پارلمانی عراق برای تصدی مجدد این سمت معرفی شده بود.
اظهارات ترامپ روشنترین نشانه تاکنون از تلاش او برای محدود کردن نفوذ گروههای وابسته به ایران در عراق است؛ کشوری که سالهاست میان دو متحد اصلی خود، واشنگتن و تهران، در وضعیت حساس و متعادلی حرکت میکند.