تایلر پیجر، جولیان ای. بارنز، اریک اشمیت، دیوید ای. سنگر و هلن کوپر
نیویورک تایمز / ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶
به گفته چند مقام آمریکایی، رئیسجمهور ترامپ طی روزهای اخیر با فهرستی گستردهتر از گزینههای بالقوه نظامی علیه ایران مواجه شده است؛ گزینههایی که هدف آنها وارد آوردن آسیب بیشتر به تأسیسات هستهای و موشکی ایران یا تضعیف رهبر ی این کشور است.
این گزینهها، به گفته مقاماتی که برای بحث درباره برنامههای احتمالی نظامی نخواستند نامشان فاش شود، فراتر از پیشنهادهایی است که آقای ترامپ دو هفته پیش بهعنوان راهی برای عمل به وعده خود مبنی بر متوقف کردن کشتار معترضان توسط نیروهای امنیتی حکومت ایران و شبهنظامیان وابسته، در حال بررسی آنها بود.
مجموعه گزینههای کنونی حتی شامل احتمال اجرای عملیات یورش نیروهای آمریکایی به اهدافی در داخل ایران نیز میشود؛ آن هم در شرایطی متفاوت، چرا که اعتراضات، دستکم در مقطع فعلی، بهطور خشونتبار سرکوب شدهاند.
آقای ترامپ خواستار آن است که ایران گامهای بیشتری برای پایان دادن به تلاشهای خود جهت ساخت سلاح هستهای بردارد و حمایت از نیروهای نیابتی را که مدتهاست اسرائیل را هدف قرار داده و موجب بیثباتی خاورمیانه شدهاند، متوقف کند. او و مشاوران ارشدش در حال بررسی این موضوع هستند که آیا تهدیدهای نظامی خود را برای دستیابی به این اهداف و احتمالاً ایجاد تغییر در حکومت ایران عملی کنند یا نه.
به گفته مقامها، آقای ترامپ تاکنون مجوز اقدام نظامی صادر نکرده و از میان گزینههای ارائهشده از سوی پنتاگون نیز انتخابی نکرده است. رئیسجمهور همچنان نسبت به یافتن راهحل دیپلماتیک گشوده است و برخی مقامها اذعان کردهاند که علنی کردن تهدیدهای نظامی با هدف واداشتن ایران به ورود به مذاکرات انجام شده است. او در روزهای اخیر این پرسش را نیز بررسی کرده که آیا تغییر رژیم میتواند گزینهای عملی باشد یا خیر.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «بهعنوان فرمانده کل قدرتمندترین نیروی نظامی جهان، رئیسجمهور ترامپ گزینههای متعددی در قبال ایران در اختیار دارد. رئیسجمهور اعلام کرده است که امیدوار است نیازی به هیچ اقدامی نباشد، اما رژیم ایران باید پیش از آنکه خیلی دیر شود، به توافق برسد.»
رویکردی مشابه ونزوئلا
در جریان اعتراضاتی که هفتهها پیش ایران را فرا گرفت، دولت ترامپ بررسی حملاتی علیه برنامه هستهای ایران و همچنین هدف قرار دادن اهداف نمادینتری، مانند مقر شبهنظامیانی که مسئول بخش عمدهای از سرکوب اعتراضات بودند، را در دستور کار داشت. با این حال، آقای ترامپ در آن مقطع بهطور ناگهانی گزینه اقدام نظامی را کنار گذاشت؛ پس از آنکه مقامهای ایرانی اعلام کردند صدها اعدام برنامهریزیشده را لغو کردهاند و اسرائیل و کشورهای عربی از رئیسجمهور خواستند هرگونه حملهای را به تعویق بیندازد.
به گفته مقامها، آقای ترامپ رویکردی مشابه آنچه در قبال ونزوئلا در پیش گرفت، نسبت به ایران اتخاذ کرده است؛ جایی که ایالات متحده ماهها نیروهای خود را در نزدیکی سواحل آن کشور مستقر کرد، در قالب کارزاری فشاری برای کنار زدن نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا. تلاشها برای متقاعد کردن آقای مادورو به ترک قدرت در آن مورد ناکام ماند و در نهایت نیروهای آمریکایی به این کشور حمله کرده و او را بازداشت کردند. او و همسرش اکنون برای محاکمه در یک مرکز بازداشت فدرال در بروکلین نگهداری میشوند.
در مورد ایران، مقامها همچنان نسبت به پذیرش شروط مطرحشده از سوی ایالات متحده از سوی تهران تردید دارند. این شروط شامل پایان دائمی هرگونه غنیسازی اورانیوم و کنار گذاشتن تمامی ذخایر فعلی هستهای است؛ از جمله بیش از ۹۶۰ پوند اورانیومی که تا سطوح نزدیک به درجه ساخت بمب غنیسازی شده است. با این حال، بخش عمدهای از این مواد همچنان زیر آوار ناشی از حملات ماه ژوئن مدفون مانده است.
اما این مطالبات به همینجا ختم نمیشود و محدودیتهایی بر برد و تعداد موشکهای بالستیک در زرادخانه ایران و نیز پایان دادن به هرگونه حمایت از گروههای نیابتی در خاورمیانه، از جمله حماس، حزبالله و حوثیهای فعال در یمن را نیز در بر میگیرد. پذیرش محدودیتهای موشکی عملاً ایران را از امکان حمله به اسرائیل محروم میکند.
آقای ترامپ روز چهارشنبه در پیامی در شبکههای اجتماعی به ایران هشدار داد که ارتش آمریکا در صورت لزوم آماده حمله «با سرعت و خشونت» است.
او نوشت: «امیدوارم ایران بهسرعت ‘پای میز مذاکره بیاید’ و درباره یک توافق عادلانه و منصفانه — بدون سلاح هستهای — که برای همه طرفها خوب باشد، مذاکره کند. زمان در حال از دست رفتن است و واقعاً حیاتی است.»
با این حال، یکی از مقامهای آمریکایی گفت آقای ترامپ و مشاوران ارشدش بهخوبی آگاهاند که هرگونه عملیات بعدی در ایران، بسیار دشوارتر از آن چیزی خواهد بود که ایالات متحده در ونزوئلا انجام داد. دشواری و خطر برای نیروهای آمریکایی بهمراتب بیشتر خواهد بود و ایران دشمنی بهمراتب توانمندتر از ونزوئلاست. مارکو روبیو، وزیر خارجه، روز چهارشنبه به سنا گفت تصور میکند «مدیریت تغییر رژیم در ایران بهمراتب پیچیدهتر» از ونزوئلا خواهد بود.
اعزام مخفیانه نیروهای کماندو
به همین دلیل، آقای ترامپ همچنان در حال بررسی طیفی از گزینههاست؛ گزینههایی که به گفته مقامها میتوانند بهطور همزمان یا در ترکیبهای مختلف اجرا شوند.
در میان پرخطرترین این گزینهها، اعزام مخفیانه نیروهای کماندوی آمریکایی برای نابودسازی یا وارد کردن خسارت جدی به بخشهایی از برنامه هستهای ایران قرار دارد که در بمباران آمریکا در ماه ژوئن آسیب ندیدهاند. نیروهای آمریکایی مدتهاست برای مأموریتهای ویژهای از این دست، از جمله نفوذ به کشورهایی مانند ایران برای هدف قرار دادن تأسیسات هستهای یا دیگر اهداف با ارزش بالا، آموزش دیدهاند.
در حالی که آقای ترامپ بارها گفته است برنامه هستهای ایران «بهطور کامل نابود شده»، راهبرد امنیت ملی دولت او که پاییز گذشته منتشر شد، ارزیابی محتاطانهتری ارائه میدهد و تصریح میکند که حمله ماه ژوئن «آسیب جدی به برنامه هستهای ایران وارد کرده است».
آقای ترامپ در گذشته نسبت به اعزام نیروهای زمینی آمریکا ابراز تردید کرده و بارها به عملیات ناموفق سال ۱۹۸۰ در دوران ریاستجمهوری جیمی کارتر برای نجات ۵۲ گروگان آمریکایی در ایران اشاره کرده و آن را دلیلی برای احتیاط دانسته است. آقای ترامپ در مصاحبهای اخیر با نیویورک تایمز، عملیات موفق خود در ونزوئلا را با آنچه «سقوط هلیکوپترهای جیمی کارتر در همهجا» خواند، مقایسه کرد؛ اما مقامهایی که با او درباره ایران گفتوگو کردهاند میگویند شکست آن عملیات تأثیر عمیقی بر رئیسجمهور گذاشته است.
گزینه دیگر، اجرای مجموعهای از حملات علیه اهداف نظامی و دیگر چهرههای رهبری است که چنان آشوبی ایجاد کند که زمینه را برای کنار زدن رهبر عالی ۸۶ ساله ایران، آیتالله علی خامنهای، از سوی نیروهای امنیتی ایران یا دیگر بازیگران فراهم سازد. در این سناریو مشخص نیست که در صورت برکناری رهبر عالی، چه کسی اداره کشور را بر عهده خواهد گرفت یا آیا جانشین احتمالی آمادگی بیشتری برای تعامل با ایالات متحده خواهد داشت یا نه.
آقای ترامپ همچنین تا حدی به دلیل تلاش مقامهای ایرانی برای ترور او، انگیزه حمله به رهبران ایران را دارد. دادستانهای فدرال در نیویورک سال گذشته اعلام کردند که طراحان ایرانی، اندکی پیش از انتخاب مجدد آقای ترامپ بهعنوان رئیسجمهور، درباره طرحی برای قتل او گفتوگو کرده بودند.
مطالبه اسرائيل
اسرائیل برای گزینه سومی فشار میآورد: این کشور خواستار آن است که ایالات متحده در حمله دوباره به برنامه موشکهای بالستیک ایران با آن همراه شود؛ برنامهای که به گفته مقامهای اطلاعاتی، ایران پس از آنکه اسرائیل در جنگ ۱۲روزه ماه ژوئن گذشته آن را بهشدت تخریب کرد، تا حد زیادی بازسازی کرده است.
دریادار علی شمخانی، رئیس نهادی تازهتأسیس که بر عملیات نظامی در ایران نظارت دارد، روز چهارشنبه گفت هرگونه حمله از سوی ایالات متحده بهمنزله اقدام جنگی تلقی خواهد شد و ایران با قدرت پاسخ داده و تلآویو را هدف قرار خواهد داد.
از همین رو، مقامهای اسرائیلی بهشدت نگران برنامه موشکی ایران هستند؛ برنامهای که توانایی هدف قرار دادن اهداف غیرنظامی و نظامی در سراسر اسرائیل را دارد.
اوایل این هفته، مقامهای کاخ سفید با سرلشکر شلومی بیندر، رئیس اطلاعات نظامی اسرائیل، دیدار کردند و او در این دیدار، دولت آمریکا را در جریان ارزیابیهای اطلاعاتی درباره ایران قرار داد. وزیر دفاع عربستان سعودی، شاهزاده خالد بن سلمان، نیز این هفته برای دیدار با مقامهای ارشد دولت ترامپ به واشنگتن سفر کرده است.
مقامهای آمریکایی تأکید کردند که این گزینهها و گزینههای دیگر همچنان در حال تکمیل و بررسی در میان حلقه نزدیک مشاوران ارشد آقای ترامپ است و هنوز اجماعی درباره هدف نهایی هرگونه اقدام نظامی وجود ندارد.
همچنین پرسشهای جدی درباره این موضوع مطرح است که ایالات متحده، در غیاب هرگونه مجوز از کنگره، بر چه مبنای قانونی میتواند به ایران حمله کند. رؤسایجمهور معاصر آمریکا بارها دستور حملات محدود را بدون تأیید کنگره صادر کردهاند، اما این مورد میتواند کاملاً متفاوت باشد.
یک کارزار گستردهتر علیه ایران، بهویژه اگر این حملات با هدف سرنگونی یا تضعیف حکومت و نه صرفاً عقب انداختن برنامه هستهای انجام شود، میتواند پرسشهای صریحتری را درباره اینکه آیا رئیسجمهور در حال ارتکاب عمل جنگی است یا نه، برانگیزد.
در پاسخ، دولت ترامپ بهاحتمال زیاد برای توجیه حقوقی هر اقدامی به حمایت گسترده ایران از تروریسم استناد خواهد کرد؛ همانگونه که در ژانویه ۲۰۲۰، هنگام صدور دستور حمله پهپادی به فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، سرلشکر قاسم سلیمانی، چنین کرد.
اگرچه ایالات متحده هرگز بهطور مستقیم آیتالله خامنهای را بهعنوان تروریست معرفی نکرده، اما ایران را بهعنوان دولت حامی تروریسم نامگذاری کرده است. آیتالله خامنهای همچنین فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است؛ نهادی که هم از سوی ایالات متحده و هم از سوی اروپا بهعنوان سازمان تروریستی شناخته شده است.
وزارت دادگستری آمریکا، طبق یادداشتی بهشدت سانسورشده که پس از این حمله منتشر شد، توجیه کرد که حمله منجر به کشته شدن ژنرال سلیمانی قانونی بوده، زیرا او «بهطور فعال در حال طراحی حملات بیشتر علیه نیروهای نظامی و دیپلماتهای آمریکایی» بوده است.
مشخص نیست که کاخ سفید برای گزینههای مربوط به ایران نظر حقوقی رسمی درخواست کرده باشد یا نه، اما ارتش آمریکا همچنان حضور خود را در منطقه تقویت میکند، در صورتی که آقای ترامپ مجوز اقدام را صادر کند.
ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن»، مجهز به جنگندههای تهاجمی اف/ای-۱۸ و جنگندههای رادارگریز اف-۳۵، بنا به اعلام مقامهای نیروی دریایی، این هفته در دریای عرب مستقر شده و در فاصلهای قرار دارد که بهراحتی میتواند اهدافی در ایران را هدف قرار دهد. این ناو توسط سه ناوشکن مجهز به موشک همراهی میشود.
به گفته مقامهای آمریکایی، ایالات متحده پیشتر یک دوجین جنگنده تهاجمی اف-۱۵ئی اضافی نیز به منطقه اعزام کرده تا توان ناوگان هوایی ضربتی را افزایش دهد. همچنین پنتاگون سامانههای پدافند هوایی پاتریوت و تاد بیشتری را برای محافظت از نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه در برابر حملات تلافیجویانه احتمالی موشکهای کوتاهبرد و میانبرد ایران اعزام کرده است.
بمبافکنهای دوربرد مستقر در خاک ایالات متحده که توان حمله به اهدافی در ایران را دارند، همچنان در سطحی بالاتر از حالت معمول در وضعیت آمادهباش قرار دارند. پنتاگون دو هفته پیش، زمانی که آقای ترامپ خواستار ارائه گزینههایی برای واکنش به سرکوب خونین اعتراضات در ایران شد، سطح آمادهباش را افزایش داد.