گرام اسلَتِری / خبرگزاری رویترز / ۲۴ ژانویه ۲۰۲۶
به گفتهٔ دو منبع مطلع، ایالات متحده از دولت بولیوی خواسته است افراد مظنون به جاسوسی برای ایران را از این کشور آمریکای جنوبی اخراج کند و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهد.
این منابع افزودهاند واشنگتن همچنین از دولت لاپاز میخواهد گروه لبنانی حزبالله و سازمان فلسطینی حماس – که هر دو از نگاه واشنگتن بهعنوان گروههای نیابتی تهران شناخته میشوند – را در فهرست سازمانهای تروریستی خود بگنجاند. این منابع که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود گفتند این درخواستها بخشی از گفتوگوهای دیپلماتیک محرمانه میان دو کشور است.
این تلاش دیپلماتیک در چارچوب رویکرد گستردهتر ایالات متحده برای تقویت نفوذ ژئوپولیتیک خود در آمریکای لاتین و محدود کردن نفوذ رقبای منطقهایاش انجام میشود.
به گفتهٔ منبعی دیگر، پس از عملیات ماه ژانویه برای دستگیری نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، مقامهای آمریکایی از دولت موقت به ریاست دِلسی رودریگز خواستند همکاریهای اقتصادی و امنیتی میان کاراکاس و تهران را کاهش دهد. ونزوئلا و ایران طی سالهای گذشته متحدان نزدیک یکدیگر بودهاند.
وزارت خارجهٔ بولیوی در پاسخ به پرسش رویترز اعلام کرد: «هنوز موضع نهایی و مشخصی در این زمینه اتخاذ نشده است.» وزارت خارجهٔ آمریکا از اظهار نظر خودداری کرد و هیأت نمایندگی ایران در سازمان ملل نیز به پرسش خبرنگار پاسخی نداد.
بازیهای جاسوسی در آمریکای جنوبی
بولیوی، کشوری محصور در خشکی با جمعیتی حدود ۱۲ میلیون نفر در قلب آمریکای جنوبی، در ظاهر مکانی غیرمنتظره برای رقابت نیابتی قدرتهای بزرگ به نظر میرسد. با این حال، برخی از مقامهای فعلی و پیشین آمریکا میگویند این کشور به یکی از پایگاههای اصلی فعالیتهای دیپلماتیک و اطلاعاتی ایران در قاره تبدیل شده است.
بنا به گفتهٔ مقامهای آمریکایی، محیط ضعیف ضدجاسوسی در بولیوی و موقعیت مرکزی آن که با چند کشور هممرز است – از جمله کشورهایی که در سالهای اخیر هدف طرحهای احتمالی حزبالله قرار گرفتهاند – از جمله عوامل این وضعیت است.
ریک دِ لا توره، مأمور ارشد بازنشستهٔ سیا و رئیس پیشین دفتر این سازمان در کاراکاس، گفت: «پایگاه اصلی عملیات دیپلماتیک و اطلاعاتی ایران در آمریکای لاتین، ونزوئلا است. اما بولیوی و نیکاراگوئه – که هر دو روابط سردی با واشنگتن دارند – در سالهای اخیر بهعنوان “گرههای ثانویهٔ تهران” در منطقه عمل کردهاند.»
او افزود: «ارزش بولیوی برای تهران در فضای سیاسی آزادتر، نظارت کمتر و موقعیت جغرافیایی مرکزی آن بود. در عمل، الگوی فعالیت ایران و حزبالله در سراسر آمریکای لاتین اینگونه است که در کشورهایی با نظارت ضعیفتر مستقر میشوند و سپس بیسروصدا به سمت کشورهای قویتر یا باارزشتر گسترش مییابند.»
تغییر صحنهٔ سیاسی
اوو مورالس، رئیسجمهور چپگرای بولیوی از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۹، در دوران زمامداری خود روابط با ایران را در زمینههای مختلف از جمله دفاعی و امنیتی گسترش داد و هر دو کشور را شریک مبارزه با «امپریالیسم آمریکا» خواند.
مورالس و رئیسجمهور چپگرای بعدی، لوئیس آرسه، که از ۲۰۲۰ تا اواخر سال گذشته قدرت را در دست داشت، از نگاه مقامهای آمریکایی تمایلی به فاصله گرفتن از تهران نشان نمیدادند. اما پس از انتخابات اکتبر که به پیروزی رودریگو پاز، سیاستمدار میانهرو، انجامید و به دو دهه حاکمیت تقریباً پیوسته حزب چپگرای «جنبش به سوی سوسیالیسم» (MAS) پایان داد، واشنگتن این وضعیت را فرصتی تازه میداند.
دولت پاز که با بحران اقتصادی شدید و پارلمانی متشنج روبهرو است، کوشیده روابط خود با آمریکا را ترمیم کند و سرمایهگذاری خصوصی را تشویق نماید. مقامهای آمریکایی آشکارا از انتخاب پاز استقبال کردهاند و در دسامبر گذشته ایالات متحده با قرار دادن بولیوی در فهرست کشورهای واجد شرایط دریافت کمک از «مؤسسه چالش هزاره» (MCC) نشانهای از حمایت خود نشان داد.
تشدید تلاشها برای مهار نفوذ ایران
منابع آگاه میگویند فشار واشنگتن بر بولیوی در چارچوب کارزار گستردهتر آمریکا برای مهار ایران در منطقه انجام میشود. در سپتامبر، اکوادور متحد آمریکا، سپاه پاسداران، حماس و حزبالله را سازمان تروریستی اعلام کرد و هفتهٔ گذشته نیز آرژانتین نیروی قدس ایران را در همین فهرست قرار داد. به گفتهٔ منابع، هر دو اقدام با تشویق آمریکا صورت گرفت.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از زمان انقلاب ۱۹۷۹ نیروی نظامی نخبهٔ وفادار به رهبر جمهوری اسلامی ایران بوده و نیروی قدس شاخهای از این سپاه است که مسئول عملیات برونمرزی است.
در حالی که تلاش آمریکا برای ایجاد فاصلهٔ ژئوپولیتیک میان ایران و آمریکای لاتین تازه نیست، نشانههایی از تشدید این اقدام دیده میشود. به گفتهٔ منابع، هیأتی شامل مقامهای وزارت خارجه و نهادهای اطلاعاتی آمریکا ماه جاری میلادی به لاپاز سفر کرده تا دربارهٔ احتمال اعلام گروههای مورد نظر بهعنوان سازمانهای تروریستی گفتوگو کند.
به گفتهٔ مقامها، آمریکا همچنین در حال بررسی طرحهایی برای ترغیب کشورهای شیلی، پرو و پاناما به انجام اقدامهای مشابه است، هرچند هنوز مشخص نیست که این موضوع رسماً در گفتوگو با دولتهای آن کشورها مطرح شده باشد یا نه. مقامهای آمریکایی مدعیاند عناصر حزبالله در همهٔ این کشورها حضور دارند و رؤسایجمهور کنونی یا منتخب آنها نیز دارای رویکرد همسو با واشنگتن هستند.
وزارت خارجهٔ پاناما اعلام کرد در این باره گفتوگویی با مقامهای آمریکایی نداشته است. وزارت خارجهٔ شیلی از اظهار نظر مستقیم خودداری کرد، اما یادآور شد این کشور به فهرست سازمانهای تروریستی سازمان ملل پایبند است. وزارت خارجهٔ پرو نیز به درخواست رویترز پاسخی نداد.
فعالیت طولانیمدت حزبالله و سپاه در آمریکای لاتین
در میان تازهترین عملیاتهای منسوب به سپاه در منطقه، میتوان به طرح ترور سفیر اسرائیل در مکزیک اشاره کرد که سال گذشته توسط نیروهای امنیتی این کشور خنثی شد. به گفتهٔ یکی از منابع، این طرح که نخستینبار در نوامبر توسط پایگاه خبری «اکسیوس» گزارش شد، تا حدی توسط یک افسر نیروی قدس مستقر در کاراکاس هدایت میشد.
حزبالله لبنان که متحد نزدیک تهران است، سالهاست در آمریکای لاتین فعال است و با مشارکت در شبکههای قاچاق غیرقانونی برای تأمین مالی فعالیتهای جهانی خود درآمدزایی میکند و گاه نیز حملات تروریستی ترتیب میدهد.
با این حال، در درون جامعه اطلاعاتی آمریکا دربارهٔ میزان گستردگی حضور حزبالله در منطقه اختلاف نظر وجود دارد. برخی آن را شبکهای منسجم و سازمانیافته توصیف میکنند، در حالیکه گروهی دیگر معتقدند فعالیتهای مالی منتسب به حزبالله بیشتر ناشی از کمکها و حوالههای ارسالی جوامع لبنانیتبار ساکن آمریکای لاتین است که گاه به دست افراد وابسته به این گروه میرسد.
ریک دِ لا توره، مقام پیشین سیا، در پایان گفت: «به نظر من، رهبری حزبالله درگیر مدیریت جزئیِ هر طرح مجرمانه نیست، اما از ساختار تسهیلگر جهانیای که شامل آمریکای لاتین هم میشود، مجوز میدهد و از آن بهره میبرد.»