خبرگزاری رویترز / ۱۵ ژانویه ۲۰۲۶
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، گفت به او اطلاع داده شده که کشتارها در جریان سرکوب اعتراضات در ایران در حال کاهش است و او معتقد است در حال حاضر برنامهای برای اعدامهای گسترده وجود ندارد؛ موضعی محتاطانه و «منتظر و ناظر» که پس از تهدیدهای پیشین او به مداخله اتخاذ شده است.
رسانههای دولتی ایران روز پنجشنبه گزارش دادند مردی ۲۶ ساله که در جریان اعتراضات در شهر کرج بازداشت شده بود، به مجازات اعدام محکوم نخواهد شد. یک نهاد حقوق بشری اوایل هفته جاری اعلام کرده بود قرار است این فرد روز چهارشنبه اعدام شود.
اظهارات ترامپ در کاخ سفید در روز چهارشنبه باعث شد قیمت نفت از اوج چندماهه عقبنشینی کند و بهای طلا نیز روز پنجشنبه از رکورد تاریخی خود کاهش یابد.
اظهارات ترامپ پس از آن بیان شد که در خاورمیانه نگرانیها درباره احتمال آغاز حملات از سوی واشنگتن افزایش یافته بود؛ نگرانیهایی که در پی تهدیدهای مکرر او به مداخله به نفع معترضان ایرانی شکل گرفت. با این حال، ترامپ احتمال اقدام نظامی آمریکا را رد نکرد.
ترامپ در اظهاراتی جداگانه، در گفتوگویی اختصاصی با رویترز، درباره رضا پهلوی، چهره مخالف حکومت ایران، گفت او «به نظر فرد بسیار خوبی میآید»، اما نسبت به اینکه آیا پهلوی قادر خواهد بود در داخل ایران حمایت کافی برای در دست گرفتن قدرت را جلب کند یا نه، ابراز تردید کرد.
ترامپ گفت ممکن است دولت در تهران در نتیجه اعتراضات سقوط کند، اما افزود که در واقع «هر رژیمی میتواند سقوط کند».
او گفت: «چه سقوط بکند و چه نکند، این دوره زمانی دورهای جالب خواهد بود.»
روز چهارشنبه پس از آن که ایران اعلام کرد به همسایگان خود هشدار داده است در صورت حملات آمریکا، پایگاههای آمریکایی در منطقه را هدف قرار خواهد داد، تنشها تشدید شد.
همچنین یک مقام آمریکایی گفت ایالات متحده در حال خارج کردن بخشی از نیروهای خود از پایگاههایش در منطقه است.
روز چهارشنبه همچنین چند مقام غربی گفتند که مداخله نظامی آمریکا ممکن است قریبالوقوع باشد.
قطر اعلام کرد کاهش نیروها در پایگاه هوایی العدید، بزرگترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه، «در پاسخ به تنشهای کنونی منطقه» در حال انجام است.
ایران سال گذشته، در واکنش به حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هستهایاش، در جریان جنگ ۱۲روزه میان تهران و دشمن دیرینهاش اسرائیل، موشکهایی به سوی پایگاه العدید شلیک کرد.
«به نظر میرسد اعتراضات فروکش کرده است»
حکومت روحانیون در ایران سرکوب شدیدی را علیه یکی از بزرگترین چالشها برای بقای خود از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ به راه انداخته است. گزارشها حاکی است که در ناآرامیهایی که از اعتراض به افزایش شدید قیمتها آغاز شد و گسترش یافت، بیش از ۲۵۰۰ نفر کشته شدهاند.
افرادی که رویترز در داخل کشور با آنان تماس گرفته است، میگویند از روز دوشنبه به این سو اعتراضات ظاهراً فروکش کرده است. جریان اطلاعات نیز به دلیل قطع اینترنت به مدت یک هفته مختل شده است.
شمار کشتهها بهمراتب بیشتر از تلفات دورههای پیشین ناآرامیهایی است که توسط مقامات ایرانی سرکوب شد؛ از جمله اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ و ناآرامیهای ناشی از انتخابات مورد مناقشه سال ۲۰۰۹.
ترامپ که در کاخ سفید سخن میگفت، اظهار داشت به او گفته شده است که کشتارها در جریان سرکوب در حال فروکش کردن است. وقتی از او پرسیده شد چه کسی به او گفته است که کشتارها متوقف شده، ترامپ این منابع را «منابع بسیار مهمی در آن سوی ماجرا» توصیف کرد.
رئیسجمهور آمریکا احتمال اقدام نظامی ایالات متحده را رد نکرد و گفت: «ما روند را زیر نظر خواهیم داشت»، و افزود که دولت او از ایران «بیانیهای بسیار خوب» دریافت کرده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در پاسخ به پرسشی درباره اعتراضات گفت «هیچ برنامهای» برای به دار آویختن افراد وجود ندارد. او در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز در برنامه «گزارش ویژه با برت بایر» گفت: «اصلاً برنامهای برای اعدام وجود ندارد. اعدام کاملاً منتفی است.»
حکم اعدام شامل حال مرد ۲۶ ساله نمیشود
اوایل این هفته، سازمان حقوق بشری هنگاو گزارش داد که عصام سلطانی، ۲۶ ساله، که در ارتباط با اعتراضات در شهر کرج بازداشت شده است، قرار بود روز چهارشنبه اعدام شود.
با این حال، رسانههای دولتی ایران روز پنجشنبه اعلام کردند که اگرچه سلطانی به اتهام «تبانی علیه امنیت داخلی کشور و فعالیتهای تبلیغی علیه نظام» تحت پیگرد قرار دارد، اما در صورت تأیید این اتهامات در دادگاه، مجازات اعدام شامل این موارد نمیشود.
ایران و رقبای غربیاش هر دو ناآرامیهای اخیر را خشنترین ناآرامیها از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ که نظام حاکمیت روحانیت شیعه را در ایران مستقر کرد، توصیف کردهاند.
مقامات ایرانی گفتهاند که تظاهرات از اعتراضات مشروع به مشکلات اقتصادی به ناآرامیهایی تبدیل شد که به گفته آنان توسط دشمنان خارجی ایران دامن زده شده است. آنان افرادی را که «تروریست» توصیف میکنند، به حمله به نیروهای امنیتی و اموال عمومی متهم کردهاند.
اظهارات ترامپ درباره رضا پهلوی
در میان اپوزیسیون پراکنده ایران، رضا پهلوی در جریان ناآرامیها به یکی از صداهای برجسته تبدیل شده است. پهلوی ۶۵ ساله که در آمریکا اقامت دارد، از پیش از سرنگونی پدرش، آخرین شاه ایران، در خارج از کشور زندگی کرده است.
ترامپ به رویترز گفت: «او به نظر فرد بسیار خوبی میآید، اما نمیدانم در کشور خودش چگونه مورد پذیرش قرار خواهد گرفت. و واقعاً هنوز به آن نقطه نرسیدهایم. نمیدانم آیا کشورش رهبری او را خواهد پذیرفت یا نه، و البته اگر چنین باشد، برای من کاملاً قابل قبول خواهد بود.»
ترامپ هفته گذشته نیز اعلام کرده بود برنامهای برای دیدار با پهلوی ندارد و این موضع، میزان تردید او را درباره توانایی پهلوی برای رهبری ایران برجستهتر میکند.
رضا پهلوی، ۶۵ ساله، که در ایالات متحده اقامت دارد، از پیش از سقوط پدرش در انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ خارج از ایران زندگی کرده و به یکی از چهرههای شناختهشده اعتراضات اخیر تبدیل شده است. اپوزیسیون ایران در میان گروهها و طیفهای رقیب – از جمله سلطنتطلبان حامی پهلوی – بهشدت پراکنده است و در داخل جمهوری اسلامی حضور سازمانیافته و مؤثری ندارد.
ترامپ گفت احتمال دارد دولت تهران در نتیجه اعتراضات سقوط کند، اما افزود: «در حقیقت هر حکومتی ممکن است سقوط کند.» او ادامه داد: «چه سقوط کند چه نه، در هر حال دوران جالبی خواهد بود.»
صنم وکیل، معاون مدیر بخش خاورمیانه و شمال آفریقای اندیشکده چتمهاوس، با تکرار لحن محتاطانه ترامپ گفت: «پهلوی در میان برخی از معترضان برجستهتر شده و تا حدی نقش بسیجکننده ایفا کرده است، اما نباید آن را بیش از اندازه بزرگ جلوه داد. سنجش میزان واقعی حمایت از او یا هر چهره دیگری در ایران بسیار دشوار است.»