باراک راوید / آکسیوس
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، استیو ویتکاف، نماینده کاخ سفید، آخر هفته گذشته بهطور محرمانه با رضا پهلوی، ولیعهد پیشین و تبعیدی ایران، دیدار و درباره اعتراضات گسترده جاری در ایران گفتوگو کرده است.
اهمیت موضوع: این نخستین دیدار در سطح بالا میان اپوزیسیون ایران و دولت ترامپ از زمان آغاز اعتراضات، یعنی حدود ۱۵ روز پیش، به شمار میرود. رضا پهلوی تلاش دارد خود را بهعنوان رهبری «گذار» معرفی کند تا در صورت سقوط نظام، نقشی محوری ایفا کند.
آنچه خبر را به جریان انداخت: کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، به خبرنگاران گفت تیم امنیت ملی کاخ سفید صبح سهشنبه نشستی درباره گزینههای واکنش به اعتراضات برگزار کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در این نشست حضور نداشت.
اعتراضات روز سهشنبه نیز در شهرهای مختلف ایران ادامه یافت. برآوردها از شمار کشتهشدگان بهشدت افزایش یافته، هرچند آمارها بسیار متفاوت است. به گفته یک مقام آمریکایی، اسرائیل ارزیابیای را با ایالات متحده در میان گذاشته که بر اساس آن دستکم ۵ هزار معترض کشته شدهاند.
این مقام آمریکایی گفت: «ایرانیها در حال اعمال سرکوبی گسترده هستند.»
ترامپ روز سهشنبه از مردم ایران خواست «به اعتراض ادامه دهند» و «نهادهای حکومتی را در دست بگیرند» و تأکید کرد که «کمک در راه است».
نگاهی نزدیکتر: رضا پهلوی، فرزند محمدرضا شاه پهلوی که در انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ از قدرت کنار گذاشته شد، از تبعید در ایالات متحده رهبری بخشی از اپوزیسیون را بر عهده دارد.
در دو هفته گذشته، او در شبکههای تلویزیونی آمریکا بارها ظاهر شده و از دولت ترامپ خواسته است برای حمایت از اعتراضات مداخله کند.
پیچیدگی ماجرا: در آغاز اعتراضات، دولت ترامپ رضا پهلوی را یک بازیگر سیاسی مهم تلقی نمیکرد.
ترامپ هفته گذشته در گفتوگویی با برنامه «هیو هویت شو» از حمایت رسمی از او خودداری کرد.
اما به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، دولت از این موضوع غافلگیر شد که در بسیاری از تظاهرات، معترضان نام رضا پهلوی را شعار میدادند.
این مقام گفت: «نوعی اوجگیری جایگاه پهلوی رخ داده است. در بسیاری از شهرها نام او در تظاهرات شنیده میشود و به نظر میرسد این روند بهطور خودجوش شکل گرفته باشد.»
بین خطوط: کریم سجادپور، تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی، به آکسیوس گفت رضا پهلوی در مقایسه با رادیکالیسم اسلامگرایانه حاکمیت، نقطهای وحدتبخش برای احساسات ملیگرایانه معترضان فراهم میکند.
او افزود: «بیشتر این معترضان پس از انقلاب ۱۹۷۹ به دنیا آمدهاند و نسبت به دورهای که هرگز تجربه نکردهاند نوعی نوستالژی دارند؛ دورانی که اقتصاد کشور در حال رشد بود، جامعه آزادیهای اجتماعی بیشتری داشت و ایران از چهرهای مثبت در عرصه بینالمللی برخوردار بود. برای بسیاری از ایرانیان، رضا پهلوی بیش از هر رهبر دیگری مظهر این میهندوستی و این نوستالژی رو به آینده برای “دوباره عظمت بخشیدن به ایران” است.»
راز زیمت، مدیر برنامه ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS)، گفت نام رضا پهلوی با بسامد قابلتوجهی در اعتراضات شنیده میشود، اما تشخیص اینکه این موضوع بازتابدهنده حمایت گسترده در جامعه ایران باشد یا نه، دشوار است.
او افزود حتی اگر باور عمومی گستردهای به «تواناییهای رهبری» پهلوی وجود نداشته باشد، ممکن است بسیاری از ایرانیان از این منظر که او «نسبت به وضعیت کنونی ترجیحپذیرتر است»، حاضر باشند او را دستکم بهطور «موقت» بهعنوان رهبر بپذیرند.
به زبان اعداد: بر اساس نظرسنجیهای افکار عمومی که طی سالهای اخیر انجام شده و آخرین مورد آن به نوامبر ۲۰۲۵ بازمیگردد، حدود یکسوم ایرانیان از رضا پهلوی حمایت میکنند و حدود یکسوم دیگر بهشدت با او مخالفاند. به گفته عمار ملکی، نظرسنج هلندی، این میزان حمایت از هر چهره دیگر اپوزیسیون ایران بالاتر است.