کارل ویک و کی آرمین سِرجویی / مجله تایم / ۱۲ ژانویه ۲۰۲۶
نگرانیها در حال افزایش است که شمار معترضان کشتهشده بهدست نیروهای امنیتی ایران اکنون به هزاران نفر رسیده باشد. با وجود قطع اینترنت، ویدئوهایی که با تلفنهای همراه ضبط شدهاند منتشر شده و صحنههایی را نشان میدهند از شلیک مسلسلهای نصبشده روی کامیونها به خیابانهای مسکونی، بیمارستانهایی که مملو از مجروحان تیرخوردهاند، و سردخانهای که تنها پس از نخستین شب یورشها با صدها جسد از کار افتاده است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز یکشنبه، برای توجیه آنچه «تلفات قابل توجه» خواند، پای داعش را به میان کشید و در بیانیهای مدعی شد معترضان کشتهشده «تروریستهایی» بودهاند که از سوی اسرائیل و ایالات متحده استخدام شده بودند. دو روز پیش از آن نیز یکی از مقامهای سپاه در تلویزیون دولتی هشدار داده بود هر کسی که به خیابان بیاید باید آماده باشد «گلوله بخورد».
هیچ آمار دقیقی از تعداد کشتهشدگان در دست نیست. شمارهایی که از سوی نهادهای معتبر حقوق بشری ارائه شده، به صدها نفر رسیده است، اما این سازمانها تنها اجسادی را شمارش میکنند که هویتشان مشخص شده است؛ کاری طاقتفرسا که بهدلیل قطع ارتباطات ــ که تلفنهای همراه و حتی خطوط ثابت را نیز دربر گرفته ــ بسیار دشوار شده است.
با این حال، بر پایه گزارشهایی که از چند بیمارستان تهران آغاز شد، یک گروه غیررسمی از دانشگاهیان و متخصصان ایرانی مقیم خارج از کشور محاسبه کردهاند که شمار کشتهشدگان اعتراضات تا روز شنبه ممکن است به ۶ هزار نفر رسیده باشد. این برآورد شامل اجسادی نمیشود که مقامها آنها را نه به بیمارستانها، بلکه مستقیماً به سردخانهها منتقل کردهاند؛ از جمله صدها جسدی که بر کف سالنها و محوطه پارکینگ مرکز پزشکی قانونی کهریزک، در خارج از پایتخت، روی هم انباشته شده بودند. بهگفته یک پست در شبکههای اجتماعی، این صحنه تنها اجساد کشتهشدگان شب پنجشنبه را نشان میدهد.
به نظر میرسد گستره کشتار از هر آنچه پیشتر در خیابانهای ایران دیده شده بود فراتر رفته است. در یکی از شهرهای استان اصفهان، نجفآباد، تنها در شب پنجشنبه ۳۵ نفر جان باختند. اعتراضات اکنون به هر ۳۱ استان ایران کشیده شده است؛ کشوری با ۹۰ میلیون جمعیت و ۱۰۰ شهر با جمعیتی بیش از ۱۰۰ هزار نفر.
«من در شیراز هستم»، یک معترض بامداد یکشنبه از این شهر ۱.۷ میلیونی در جنوبغرب ایران به تایم گفت. او برای حفظ امنیت خود خواست با نام «لوییس» معرفی شود و از طریق گوگلمیت و با استفاده از استارلینک ــ شبکه اینترنت ماهوارهای که بهدلیل امکان دور زدن قطع ارتباطات در ایران غیرقانونی است ــ صحبت کرد.
احمد احمدیان، فعال مقیم آمریکا که در قاچاق دیشهای استارلینک به ایران نقش دارد، گفت دستکم ۵۰ هزار اتصال استارلینک در ایران وجود دارد، هرچند بسیاری از آنها ممکن است بهدلیل هزینه اشتراک فعال نباشند. (برخلاف اوکراین و ونزوئلا، مالک استارلینک، ایلان ماسک، این سرویس را در ایران رایگان نکرده است.)
اعتراضات در ۲۸ دسامبر از بازار مرکزی تهران آغاز شد؛ پس از فروپاشی پول ملی که اقتصاد کشور را به سقوط آزاد کشاند. اما در شیراز، به گفته لوییس، مردم یک هفته بعد و در پی فراخوان رضا پهلوی، فرزند شاه پیشین ایران که مقیم ایالات متحده است، به خیابان آمدند. این اعتراضات با تجمعهای پیشین تفاوت داشت.
لوییس گفت: «این بار صددرصد متفاوت است.» او افزود: «علاوه بر جمعیت بسیار بیشتر، معترضان این بار بسیار سازمانیافتهتر و بسیار پیگیرتر هستند.» و اضافه کرد: «حملات پلیس هم بهمراتب خشنتر است.»
شب پنجشنبه، در ساعتی که رضا پهلوی و دیگر گروههای مخالف اعلام کرده بودند، جمعیتهای عظیمی گرد آمدند و شعار «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند. اما به گفته او، روز جمعه حضور مردم در شیراز بهدلیل رفتار تهاجمی نیروهای امنیتی کاهش یافت و تا روز شنبه، تنها مردان جوان ۱۵ تا ۲۵ ساله برای مقابله با آنها ــ گاه بهصورت خشونتآمیز ــ به خیابان آمدند.
یک بیمارستان در شیراز به سولماز ایکدر، خبرنگار وبسایت خبری ایرانوایر، گفته است که آنقدر مملو از بیماران تیرخورده بوده که امکان پذیرش هیچ بیمار دیگری را نداشته و ناچار شده تنها بهصورت تریاژ، افرادی را درمان کند که احتمال زنده ماندنشان بیشتر است. در رشت، در ساحل دریای خزر، به ساکنان دستور داده شد در خانه بمانند؛ وضعیتی که عملاً به حکومت نظامی شباهت دارد، ایکدار به تایم گفت. او افزود گزارشهایش از بیمارستانهای این شهر، تهران و شیراز، دستکم هزار کشته را تأیید میکند.
محاسبات دانشگاهیان از یک نظرسنجی غیررسمی آغاز شد که یک پزشک تهرانی انجام داده بود و تایم روز جمعه از او نقلقول کرد؛ پزشکی که با شش بیمارستان تماس گرفته و پرسیده بود هرکدام چند معترض کشتهشده داشتهاند. ارقام به این شرح بود: میلاد (۷۰ نفر)، امام حسین (۷۰)، ابنسینا (۲۳)، لبافینژاد (۷)، فیاضبخش (۱۵)، شهریار (۳۲)؛ که در مجموع برای تنها یک شب به ۲۱۷ کشته میرسید. با توجه به گزارش بیبیسی مبنی بر اعلام ۴۰ کشته از یک بیمارستان در شرق تهران، این گروه تصمیم گرفت عدد ۳۰ را بهعنوان میانگین در نظر بگیرد.
از مجموع ۱۱۸ بیمارستان تهران، تنها ۶۳ بیمارستان دولتی یا نظامی هستند. پژوهشگران برای احتیاط به تایم گفتند فرض کردهاند تنها نیمی از این بیمارستانها اجساد را دریافت کردهاند؛ که در نتیجه، برآورد کشتهشدگان معترض در تهران برای شب پنجشنبه ۸ ژانویه ــ شبی که اینترنت برای نخستین بار قطع شد ــ به ۹۰۰ نفر رسید. آنها برای روز جمعه، با توجه به تشدید خشونت نیروهای امنیتی، ۹۰۰ نفر دیگر افزودند و برای روز شنبه، بهدلیل کاهش دامنه اعتراضات، این رقم را به ۴۰۰ نفر کاهش دادند. سپس برای استان همجوار البرز، با توجه به شدت درگیریها و سابقه آن در اعتراضات حجاب سال ۲۰۲۲، هزار کشته دیگر در نظر گرفتند.
بدین ترتیب، برآورد کشتهشدگان در این دو استان طی سه شب به ۳۲۰۰ نفر رسید. آنها همین روش را برای دیگر شهرهای بزرگ و کوچک به کار بردند و با توجه به عوامل قومی و تاریخی تعدیلاتی انجام دادند. در نهایت، برای احتیاط، مجموع را نصف کردند و به رقم ۶ هزار و ۱۷۸ کشته در طول سه روز رسیدند؛ سه روزی که به گفته شاهدان، خشونت در آنها بهطور پیوسته افزایش یافت.
یک ساکن محله ناظمآباد تهران گفت شب جمعه نیروهای امنیتی بهطور آزادانه تیراندازی میکردند. او گفت: «همهجا خون است؛ روی دیوارها، در خیابانها. فاجعهبار است. هر که را میتوانستند کشتند.»
با این حال، برخی همچنان سرسختانه ایستادهاند. لوییس در شیراز گفت: «هیچ شکی نیست که مردم میخواهند از این نظام خلاص شوند و آن را با چیزی بهتر جایگزین کنند. و به همین دلیل است که خودشان را در معرض تیراندازی و کشته شدن قرار میدهند.»
اما حکومت ایران سابقهای طولانی و بیرحمانه دارد؛ نهتنها در کشتن، بلکه در معلولکردن معترضان، بهویژه با شلیک ساچمه به چشمها. یکی از ساکنان محله نیاوران در شمالشرق تهران روز یکشنبه گفت: «امشب خیلی شلوغ نیست. با این سطح از کشتاری که دیدهایم، همه میگویند یکی از بستگان یا دوستانشان را از دست دادهاند یا کسی را میشناسند که کشته شده، و علاوه بر آن این همه آدم که نابینا شدهاند. در بیمارستان فارابی مجبور شدند تعداد بسیار، بسیار زیادی از حدقههای چشم را خالی کنند.»
او افزود: «آنها به کشتن ادامه خواهند داد. مردم تا چه زمانی میتوانند با دست خالی ادامه بدهند؟»