گسترش اعتراضها در ایران با وجود قطع اینترنت
جان گمبریل / آسوشیتدپرس / ۹ ژانویه ۲۰۲۶
با وجود قطع کامل اینترنت و تماسهای بینالمللی از سوی حکومت ایران، معترضان ایرانی تا بامداد جمعه به تظاهرات و شعار دادن در خیابانها ادامه دادند. این تظاهرات در پی فراخوان ولیعهد پیشین ایران برای برگزاری تجمعات سراسری صورت گرفت.
ویدئوهای کوتاه منتشرشده از سوی فعالان در فضای مجازی – که اصالت آنها به طور مستقل تأیید نشده – نشان میداد معترضان در اطراف آتشهای روشن شده در خیابانهای تهران و دیگر شهرها شعارهایی علیه حکومت سر میدادند و در برخی خیابانها نیز زباله و آوار پراکنده بود.
تلویزیون دولتی ایران صبح جمعه پس از سکوتی طولانی درباره اعتراضات، گزارش داد که «عوامل تروریستی مرتبط با آمریکا و اسرائیل» مرتکب آتشسوزی و خشونت شدهاند و از «تلفات جانی» سخن گفت، بدون آنکه جزئیاتی ارائه کند.
آیتالله علی خامنهای، رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی، در سخنانی کوتاه که از تلویزیون دولتی پخش شد، بهطور ضمنی از برخورد سخت با معترضان خبر داد؛ در حالی که حاضران با فریاد «مرگ بر آمریکا!» سخنان او را همراهی میکردند.
خامنهای گفت معترضان «خیابانهای خودشان را خراب میکنند تا رئیسجمهور یک کشور دیگر را خوشحال کنند»، اشارهای به دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده.
به دلیل قطع گسترده ارتباطات، تعیین ابعاد کامل اعتراضها ممکن نیست، با این حال این رخداد نشاندهنده تشدید تازهای در اعتراضاتی است که در پی وخامت اقتصاد ایران آغاز شد و اکنون به جدیترین چالش حکومت در چند سال اخیر بدل شده است. این اعتراضات از ۲۸ دسامبر آغاز شده و بهطور پیوسته شدت گرفته است.
این اعتراضات همچنین نخستین آزمون برای سنجش میزان تأثیرگذاری ولیعهد پیشین، رضا پهلوی، بر افکار عمومی ایران به شمار میرود؛ کسی که پدرِ بهشدت بیمار او درست پیش از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ ایران را ترک کرد. در جریان تظاهرات، شعارهایی در حمایت از شاه شنیده شده است؛ امری که در گذشته میتوانست به حکم اعدام بینجامد، اما اکنون نشاندهنده خشم عمیقی است که اعتراضاتِ برآمده از بحران اقتصادی را تغذیه میکند.
به گزارش «خبرگزاری فعالان حقوق بشر» مستقر در آمریکا، تاکنون دستکم ۴۲ نفر در جریان درگیریهای مرتبط با این اعتراضها کشته و بیش از ۲۲۷۰ نفر بازداشت شدهاند.
رضا پهلوی که پنجشنبهشب مردم را به اعتراض فراخوانده بود، برای جمعهشب ساعت ۸ نیز فراخوان تجمع داده است.
اعتراضات شبانه در تهران؛ از آریاشهر تا نارمک
هالی داگرس، پژوهشگر ارشد «مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، گفت: «آنچه ورق اعتراضات را برگرداند، فراخوانهای ولیعهد پیشین رضا پهلوی برای حضور ایرانیان در خیابانها در ساعت ۸ شب پنجشنبه و جمعه بود. بر اساس پستهای شبکههای اجتماعی، روشن شد که ایرانیان به این فراخوان پاسخ داده و آن را جدی گرفتهاند تا جمهوری اسلامی را سرنگون کنند.»
او افزود: «دقیقاً به همین دلیل اینترنت قطع شد؛ تا جهان صحنه اعتراضها را نبیند. متأسفانه این وضعیت احتمالاً به نیروهای امنیتی فرصت داده تا معترضان را سرکوب یا حتی بکشند.»
اعتراضهای شب پنجشنبه پیش از قطع اینترنت
با فرا رسیدن ساعت ۸ شب پنجشنبه، بنا به گفته شاهدان، در مناطق مختلف تهران شعارها طنینانداز شد؛ از جمله «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر جمهوری اسلامی». در میان جمعیت، برخی فریاد میزدند: «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده!» پیش از قطع کامل ارتباطات، هزاران نفر در خیابانها حضور داشتند.
رضا پهلوی در پیامی گفت: «مردم ایران امشب آزادی خود را مطالبه کردند. در پاسخ، رژیم تمامی خطوط ارتباطی را قطع کرده است. اینترنت را مسدود کرده، تماسهای زمینی را قطع کرده و شاید حتی تلاش کند سیگنالهای ماهوارهای را نیز مختل کند.»
او سپس از رهبران اروپایی خواست به رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، بپیوندند و وعده دهند که «رژیم را پاسخگو خواهند کرد».
پهلوی افزود: «از آنان میخواهم با همه توان فنی، مالی و دیپلماتیک خود ارتباطات مردم ایران را برقرار کنند تا صدای آنان شنیده و دیده شود. نگذارید صدای هممیهنان شجاع من خاموش شود.»
او وعده داده بود بسته به واکنش مردم، طرحهای بعدی خود را اعلام کند. ارتباطات اخیر او با اسرائیل در گذشته با واکنشهای منفی روبهرو شده است — بهویژه پس از جنگ دوازدهروزهای که اسرائیل در ماه ژوئن علیه ایران انجام داد. هرچند در برخی تجمعها شعارهایی در حمایت از شاه سر داده شده، اما روشن نیست این شعارها بیانگر حمایت مستقیم از شخص رضا پهلوی است یا صرفاً تمایل به بازگشت به دوران پیش از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹.
قطع اینترنت موجب شد حتی خبرگزاریهای دولتی و نیمهرسمی ایران را نیز از دسترس خارج کرده است. اذعان تلویزیون دولتی جمهوری اسلامی در ساعت ۸ صبح جمعه، نخستین موضعگیری رسمی درباره این اعتراضات به شمار میرفت.
تلویزیون دولتی با تأیید بروز خشونت در تجمعات، از وقوع تلفات خبر داد ولی جزئیاتی ارائه نکرد. این رسانه مدعی شد معترضان «خودروهای شخصی، موتورسیکلتها و اماکن عمومی مانند مترو، کامیونهای آتشنشانی و اتوبوسها را به آتش کشیدهاند.»
تهدید دوباره ترامپ در مورد سرکوب معترضان
ایران در سالهای اخیر بارها شاهد اعتراضهای سراسری بوده است. با تشدید تحریمها و بحران پس از جنگ دوازدهروزه اخیر، پول ملی ایران در ماه دسامبر سقوط کرد و ارزش هر دلار به یک میلیون و چهارصد هزار ریال رسید. اندکی بعد اعتراضات آغاز شد و معترضان علیه نظام دینی حاکم شعار دادند.
با این حال هنوز مشخص نیست چرا مقامهای ایرانی تاکنون از سرکوب شدیدتر معترضان خودداری کردهاند. ترامپ هفته گذشته هشدار داده بود که اگر تهران «بهطور خشونتآمیز معترضان صلحجو را بکشد»، آمریکا «به کمک آنان خواهد آمد».
او در گفتوگویی که پنجشنبه با مجری آمریکایی «هیو هیوئیت» داشت، بار دیگر بر تهدید خود تأکید کرد و گفت: «به ایران خیلی قاطعتر از چیزی که اکنون با شما حرف میزنم گفتهایم که اگر دست به چنین اقدامی بزنند، با جهنمی مواجه خواهند شد.»
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره دیدار احتمالی با رضا پهلوی گفت: «فکر نمیکنم در حال حاضر مناسب باشد که بهعنوان رئیسجمهور چنین دیداری داشته باشم. باید بگذاریم کار به مسیر خود برود و ببینیم چه کسی از میانشان سر برمیآورد.»
او در گفتوگویی جداگانه با «شان هَنیتی» در شبکه فاکسنیوز حتی گفت احتمال دارد آیتالله خامنهای قصد ترک ایران را داشته باشد.
ترامپ گفت: «او به دنبال راه فرار است. اوضاع برایش خیلی بد شده است.»