چرا وفادارِ مادورو، رهبر جدید ونزوئلا شد؟
آناتولی کورمانایف، تایلر پیجر، سایمون رومرو و جولی تورکویتز / نیویورک تایمز / ۴ ژانویه ۲۰۲۶
برای نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، اینبار یک حرکت رقص، بیش از حد زیادی بود.
به گفته چندین مقام آمریکایی و ونزوئلایی که در گفتوگوهای مربوط به انتقال قدرت دخیل بودهاند، آقای مادورو در اواخر دسامبر ضربالاجل دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای کنارهگیری از قدرت و رفتن به تبعیدی مرفه در ترکیه را رد کرد.
این هفته، او بار دیگر به صحنه بازگشت و تازهترین تشدید تنش از سوی آمریکا — حمله به اسکلهای که ایالات متحده اعلام کرد برای قاچاق مواد مخدر استفاده میشده — را نادیده گرفت. مادورو در تلویزیون دولتی، همزمان با موسیقی الکترونیک میرقصید و صدای ضبطشدهاش به زبان انگلیسی بارها تکرار میکرد: «No crazy war» (جنگ دیوانهوار نه).
رقصهای مداوم و دیگر جلوههای بیاعتنایی مادورو در هفتههای اخیر، به گفته دو نفر از مطلعان، برخی از اعضای تیم ترامپ را به این نتیجه رساند که رئیسجمهور ونزوئلا در حال تمسخر آنهاست و میکوشد آنچه را که بلوف میپندارد، به چالش بکشد. این افراد به دلیل محرمانه بودن گفتوگوها، به شرط ناشناس ماندن سخن گفتند.
در نتیجه، کاخ سفید تصمیم گرفت تهدیدهای نظامی خود را عملی کند.
بامداد شنبه، یک یگان نخبه نظامی آمریکا در عملیاتی پیش از طلوع آفتاب وارد کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، شد و آقای مادورو و همسرش، سیلیا فلورس، را بازداشت و برای مواجهه با اتهامات قاچاق مواد مخدر به نیویورک منتقل کرد.
هفتهها پیش از این عملیات، مقامهای آمریکایی دستکم بهطور موقت بر سر گزینهای قابل قبول برای جایگزینی مادورو به توافق رسیده بودند: دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهور، که با مدیریت خود بر صنعت حیاتی نفت ونزوئلا، نظر مقامهای دولت ترامپ را جلب کرده بود.
به گفته افراد دخیل در این مذاکرات، واسطهها دولت آمریکا را متقاعد کرده بودند که او از سرمایهگذاریهای آتی انرژی آمریکا در ونزوئلا محافظت خواهد کرد و مدافع آنها خواهد بود.
یکی از مقامهای ارشد آمریکایی درباره خانم رودریگز گفت: «سالهاست که مسیر حرفهای او را زیر نظر دارم و تا حدی میدانم که او چه کسی است و چه رویکردی دارد.»
او افزود: «ادعا نمیکنم که او راهحل دائمی مشکلات کشور باشد، اما قطعاً کسی است که فکر میکنیم میتوانیم در سطحی بسیار حرفهایتر از آنچه با او [مادورو] داشتیم، با وی کار کنیم.»
تلاشها بیثمر ماچادو
به گفته این افراد، انتخاب آسانی بود. ترامپ هرگز رابطه خوبی با ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، برقرار نکرد؛ کسی که در سال ۲۰۲۴ کارزار انتخاباتی پیروزمندی را سازماندهی کرد و امسال جایزه نوبل صلح را به دست آورد. از زمان انتخاب مجدد ترامپ، ماچادو تلاش فراوانی برای جلب رضایت او کرده بود: او ترامپ را «قهرمان آزادی» خواند، مواضع او درباره تقلب انتخاباتی در ایالات متحده را تکرار کرد و حتی جایزه نوبل خود را به او تقدیم کرد.
اما این تلاشها بیثمر بود. ترامپ روز شنبه اعلام کرد که دلسی رودریگز را میپذیرد و گفت ماچادو «احترام» لازم برای اداره ونزوئلا را ندارد.
مقامهای آمریکایی میگویند رابطه آنها با دولت موقت خانم رودریگز بر اساس میزان پایبندی او به قواعد مورد نظر واشنگتن شکل خواهد گرفت و تأکید کردند که در صورت بیتوجهی او به منافع آمریکا، حق انجام اقدامات نظامی بیشتر را برای خود محفوظ میدانند. با وجود محکومیت علنی حمله از سوی رودریگز، یکی از مقامهای ارشد آمریکایی گفت هنوز برای قضاوت درباره رویکرد او زود است و دولت آمریکا همچنان امیدوار است بتواند با او همکاری کند.
ترامپ روز شنبه اعلام کرد که ایالات متحده قصد دارد برای مدتی نامشخص «اداره» ونزوئلا را در دست بگیرد و منافع نفتی آمریکا را بازپس گیرد؛ اظهارنظری بیسابقه در اعمال یکجانبه و توسعهطلبانه قدرت، پس از استدلالهایی محدودتر — و البته بحثبرانگیز — درباره توقف جریان مواد مخدر.
در صورت همکاری با خانم رودریگز، دولت ترامپ وارد تعامل با رهبری میشود که پیشتر دولت او را بهطور مستمر «نامشروع» خوانده بود، در حالی که ماریا کورینا ماچادو را کنار میگذارد؛ چهرهای که جنبش او در انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته پیروز شد، انتخاباتی که بهطور گسترده بهعنوان انتخاباتی دزدیدهشده توسط مادورو شناخته میشود.
در عین حال، هنوز مشخص نبود که خود رودریگز تا چه اندازه حاضر است با این سناریو همراهی کند. او در یک سخنرانی تلویزیونی، ایالات متحده را به انجام «تهاجمی غیرقانونی» متهم کرد و گفت مادورو همچنان رهبر مشروع ونزوئلاست.
به گفته مقامهای ارشد آمریکایی، برای حفظ اهرم فشار، محدودیتها بر صادرات نفت ونزوئلا فعلاً پابرجا خواهد ماند.
اما برخی دیگر از افراد دخیل در گفتوگوها ابراز امیدواری کردند که دولت آمریکا بازداشت نفتکشهای ونزوئلایی را متوقف کند و مجوزهای بیشتری برای فعالیت شرکتهای آمریکایی در این کشور صادر کند تا اقتصاد احیا شود و خانم رودریگز فرصتی برای موفقیت سیاسی بیابد.
دختر یک چریک مارکسیست
دلسی رودریگز، ۵۶ ساله، با سابقهای بهعنوان حلکننده بحرانهای اقتصادی، سکان رهبری موقت ونزوئلا را در دست میگیرد؛ فردی که گذار کشور از سوسیالیسم فاسد به سرمایهداری رهاشدهای با فسادی مشابه را هدایت کرده است.
او دختر یک چریک مارکسیست است که بهدلیل ربودن یک تاجر آمریکایی به شهرت رسید. رودریگز بخشی از تحصیلات خود را در فرانسه گذرانده و در آنجا در زمینه حقوق کار تخصص گرفته است.
دلسی رودریگز پیش از آنکه به مقامهای بالاتر برسد، در دولت هوگو چاوز، رئیسجمهور پیشین ونزوئلا، سمتهای دولتی متوسطی داشت. ارتقای او به نقشهای مهمتر با حمایت برادر بزرگترش، خورخه رودریگز، صورت گرفت؛ فردی که بعدها به استراتژیست ارشد سیاسی نیکلاس مادورو تبدیل شد.
خانم رودریگز پس از سالها بحران، موفق شد اقتصاد ونزوئلا را تا حدی تثبیت کند و در شرایط تشدید تحریمهای آمریکا، بهتدریج اما پیوسته تولید نفت کشور را افزایش دهد؛ دستاوردی که حتی ناخواسته احترام برخی مقامهای آمریکایی را نیز برانگیخت.
با تثبیت کنترل خود بر سیاستهای اقتصادی و کنار زدن رقبایش، رودریگز بهتدریج پلهایی با نخبگان اقتصادی ونزوئلا، سرمایهگذاران خارجی و دیپلماتها ساخت. او خود را برای آنان بهعنوان یک تکنوکرات آرام و کمحاشیه معرفی میکرد؛ چهرهای متفاوت از مقامهای امنیتی درشتاندامی که بخش عمده حلقه نزدیک مادورو را تشکیل میدادند.
این ائتلافها در ماههای اخیر ثمر داده و برای او حامیان قدرتمندی فراهم کرده است که به تحکیم صعودش به قدرت کمک کردند. روز شنبه، تصدی قدرت از سوی او با خوشبینی محتاطانه برخی از بزرگان صنعت ونزوئلا روبهرو شد. آنها در محافل خصوصی گفتند اگر رودریگز بتواند ایالات متحده را به کاهش فشار اقتصادی بر کشور متقاعد کند، توانایی ایجاد رشد اقتصادی را دارد.
ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا
با وجود گرایشهای تکنوکراتیک، رودریگز هرگز سرکوب خشن و فساد گستردهای را که پایههای حاکمیت مادورو را تشکیل میداد، محکوم نکرده است. او زمانی تصمیم خود برای پیوستن به دولت را «انتقامی شخصی» برای مرگ پدرش در زندان در سال ۱۹۷۶ توصیف کرده بود؛ پدری که پس از بازجویی توسط مأموران اطلاعاتی دولتهای همسو با آمریکا جان باخت.
توانایی رودریگز برای مذاکره میان شکاف عمیق ایدئولوژیک در ونزوئلا میتواند در کاهش تنشها مفید واقع شود. خوان فرانسیسکو گارسیا، نماینده پیشین حزب حاکم که بعدها از دولت جدا شد، گفت هرچند درباره توانایی او برای اداره کشور تردیدهایی دارد، اما فعلاً به او فرصت میدهد.
او گفت: «تاریخ پر است از بخشها و چهرههایی که با دیکتاتورها مرتبط بودهاند، اما در مقطعی به پلی برای تثبیت کشور و گذار به یک سناریوی دموکراتیک تبدیل شدهاند.»
تناقضهای پیرامون رودریگز روز شنبه، هنگام سخنرانیاش خطاب به ملت، بهوضوح نمایان شد.
در حالی که دونالد ترامپ اعلام کرد رودریگز بهعنوان رئیسجمهور جدید ونزوئلا سوگند یاد کرده است، آشکار بود که حامیان مادورو — از جمله خود رودریگز، اگر سخنانش را به ظاهر در نظر بگیریم — همچنان او را رهبر ونزوئلا میدانند.
نمایشهای وفاداری به مادورو
حتی نوشتههای روی صفحه تلویزیون دولتی ونزوئلا نیز او را «معاون رئیسجمهور» معرفی میکرد؛ نشانهای از چالشهای بالقوه پیش رو. افراد نزدیک به دولت گفتند این نمایشهای وفاداری، بخشی از یک راهبرد ضروری روابط عمومی برای آرام کردن وفاداران حزب حاکم، از جمله در نیروهای مسلح و گروههای شبهنظامی، بوده است؛ گروههایی که از تحقیر نظامی واردشده از سوی آمریکا، و همچنین ویرانیها و تلفات ناشی از حمله، بهشدت متأثر شدهاند. به گفته یک مقام ارشد ونزوئلایی، دستکم ۴۰ نفر — هم غیرنظامی و هم نظامی — در این حمله جان باختند.
نیروهای آمریکایی توانستند تقریباً بدون مقاومت وارد پایتخت شوند، دستکم سه پایگاه نظامی را نابود کنند و رئیسجمهور کشور را از یک مجموعه بهشدت محافظتشده بازداشت کنند؛ بدون آنکه حتی یک کشته در میان نیروهای آمریکایی ثبت شود.
با این حال، دولت ترامپ تصمیم گرفته است به معاون مادورو فرصت بدهد و از ماریا کورینا ماچادو عبور کند؛ چهرهای که برنده جایزه نوبل صلح شده و دستکم از برخی متحدان در حلقه نزدیک ترامپ برخوردار بود.
ماچادو، سیاستمداری محافظهکار و نماینده پیشین مجلس ملی از خانوادهای مرفه در ونزوئلا، دهههاست که روابط نزدیکی با واشنگتن دارد.
او طی یک سال گذشته کوشیده بود حمایت ترامپ را جلب کند و او را به کمک برای برکناری مادورو ترغیب نماید. ماچادو آشکارا از کارزار نظامی ترامپ در منطقه کارائیب حمایت کرده و تا حد زیادی از اظهار نظر درباره سیاستهای او در قبال مهاجران ونزوئلایی خودداری کرده است.
روز شنبه، پس از آنکه ترامپ اعلام کرد ارتش آمریکا مادورو را بازداشت کرده است، ماچادو بیانیهای منتشر کرد و گفت آماده رهبری کشور است. او در پیامی که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد، نوشت: «امروز ما آمادهایم که بر اساس مأموریت خود عمل کنیم و قدرت را در دست بگیریم.»
اما حدود دو ساعت بعد، ترامپ گفت که با او گفتوگویی نداشته است. ترامپ در سخنرانی تلویزیونی خود گفت که به دست گرفتن کنترل کشور برای ماچادو «بسیار دشوار» خواهد بود و افزود او «زن بسیار خوبی» است، اما «از حمایت لازم» در ونزوئلا برای رهبری برخوردار نیست.
سخنگوی ماچادو از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.
مایکل شیفتر، پژوهشگر ارشد اندیشکده «گفتوگوی میانآمریکایی» در واشنگتن، گفت: «برای ترامپ، دموکراسی دغدغه اصلی نیست؛ مسئله پول، قدرت و محافظت از سرزمین آمریکا در برابر مواد مخدر و مجرمان است.»
ترامپ در سخنرانی خود خطاب به ملت، هیچ اشارهای نیز به ادموندو گونزالس نکرد؛ دیپلمات بازنشستهای که پس از محروم شدن ماچادو از نامزدی، به نماینده سیاسی او تبدیل شد. گونزالس که اکنون در تبعیدی خودخواسته در اسپانیا به سر میبرد، با اختلافی چشمگیر بهعنوان برنده واقعی انتخابات ۲۰۲۴ شناخته میشود، هرچند مقامهای ونزوئلایی پیروزی را به مادورو واگذار کردند.