مایلز جانسون / فایننشال تایمز / ۱ ژانویه ۲۰۲۶
ایران در تلاشی برای استفاده از داراییهای دیجیتال جهت دور زدن کنترلهای مالی غرب، پیشنهاد فروش سامانههای تسلیحاتی پیشرفته از جمله موشکهای بالستیک، پهپادها و ناوهای جنگی به دولتهای خارجی در قبال ارز دیجیتال را مطرح کرده است.
بر اساس اسناد تبلیغاتی و شرایط پرداختی که توسط «فایننشال تایمز» تحلیل شده است، مرکز صادرات وزارت دفاع ایران که با نام «مایندکس» (Mindex) شناخته میشود، اعلام کرده که آماده مذاکره درباره قراردادهای نظامی با امکان پرداخت از طریق ارزهای دیجیتال، تهاتر و ریال ایران است.
این پیشنهاد که طی یک سال گذشته ارائه شده، به نظر میرسد یکی از اولین موارد شناخته شدهای است که در آن یک دولت-ملت به طور علنی تمایل خود را برای پذیرش ارز دیجیتال به عنوان وجه پرداختی در صادرات تجهیزات نظامی استراتژیک اعلام میکند.
مایندکس، به عنوان نهاد دولتی مسئول فروش محصولات دفاعی ایران در خارج از کشور، اعلام کرده است که با ۳۵ کشور رابطه مشتریمداری دارد. این مرکز کاتالوگی از تسلیحات را تبلیغ میکند که شامل موشکهای بالستیک «عماد»، پهپادهای «شاهد»، شناورهای جنگی کلاس «شهید سلیمانی» و سامانههای پدافند هوایی کوتاهبرد است.
وبسایت این مرکز که به چندین زبان در دسترس است، فهرستی از سلاحهای سبک، راکتها و موشکهای کروز ضدکشتی را نیز ارائه میدهد؛ تجهیزاتی که طبق گزارشهای سازمان ملل و دولتهای غربی، پیش از این توسط گروههای تحت حمایت ایران در خاورمیانه مورد استفاده قرار گرفتهاند.
فایننشال تایمز اصالت این سایت را از طریق نسخههای آرشیو شده، دادههای ثبتنامی و بررسی زیرساختهای فنی آن تایید کرده است. این سایت بر روی یک سرویس ابری داخلی ایران میزبانی میشود که تحت تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا قرار دارد و واشنگتن آن را دارای پیوندهای نزدیک با سرویسهای اطلاعاتی ایران توصیف کرده است.
شرایط معامله و دور زدن تحریمها
مایندکس میگوید خریداران باید با شرایط مربوط به نحوه استفاده از سلاحها «در جریان جنگ با کشوری دیگر» موافقت کنند، اگرچه میافزاید که این شرایط «بین طرفین قرارداد قابل مذاکره است».
این مرکز صادراتی یک پورتال آنلاین و چتبات مجازی را برای راهنمایی مشتریان احتمالی در فرآیند خرید راهاندازی کرده است. در بخش «سوالات متداول»، به نگرانیهای مربوط به تحریمها پاسخ داده شده است: «با توجه به تحریمهای علیه ایران، چه تضمینی وجود دارد که قرارداد اجرا شده و محصول به کشور مقصد برسد؟»
در پاسخ آمده است: «لازم به ذکر است که با توجه به سیاستهای کلی جمهوری اسلامی ایران در خصوص دور زدن تحریمها، مشکلی در اجرای قرارداد وجود ندارد. محصول خریداری شده شما در اسرع وقت به دستتان خواهد رسید.»
اگرچه قیمتها به طور علنی لیست نشدهاند، اما سایت اعلام کرده که پرداخت میتواند در کشور مقصد نیز هماهنگ شود و امکان بازرسی حضوری کالاها در ایران را «منوط به تایید مقامات امنیتی» فراهم میکند.
روندی رو به رشد در کشورهای تحت تحریم
این اقدام در حالی صورت میگیرد که شواهد فزایندهای نشان میدهد کشورهای تحت تحریمهای گسترده آمریکا و اروپا، از ارزهای دیجیتال و سایر کانالهای مالی جایگزین برای تداوم تجارت کالاهای حساس استفاده میکنند. دولت ایالات متحده پیش از این اقداماتی را علیه نهادهای روسی به دلیل استفاده از رمزارزها برای فرار از تحریمهای غرب انجام داده است.
طرفهایی که هزینه خرید از ایران را از طریق سیستمهای مالی متعارف پرداخت میکنند، با خطر قطع دسترسی به سیستمهای مالی غربی در نتیجه تحریمهای آمریکا، اتحادیه اروپا و بریتانیا مواجه هستند. مقامات آمریکایی پیش از این ایران را به استفاده از داراییهای دیجیتال برای تسهیل فروش نفت و جابجایی صدها میلیون دلار خارج از سیستم بانکی رسمی متهم کرده بودند.
در ماه سپتامبر، وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهایی را علیه افرادی اعمال کرد که به گفته این نهاد، با سپاه پاسداران در ارتباط بوده و یک شبکه «بانکداری سایه» را اداره میکردند که از ارز دیجیتال برای پردازش پرداختها به نمایندگی از دولت ایران استفاده میکرد.
این افشاگریها همچنین در زمانی صورت میگیرد که قدرتهای غربی به دنبال تشدید فشار بر تهران بر سر برنامه هستهای این کشور هستند. در ماه آگوست، بریتانیا، فرانسه و آلمان پس از شکست تلاشهای دیپلماتیک برای احیای مذاکرات با آمریکا، مکانیسم سازمان ملل (اسنپبک) را برای بازگرداندن تحریمهای بینالمللی علیه ایران فعال کردند.
بر اساس آمار موسسه تحقیقات صلح استکهلم (SIPRI)، ایران در سال ۲۰۲۴ در رتبه هجدهم بزرگترین صادرکنندگان تسلیحات جهان، پس از نروژ و استرالیا قرار گرفت. همچنین «شورای آتلانتیک» در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که ایران به دلیل تهاجم روسیه به اوکراین و ناتوانی مسکو در صادرات تسلیحات به سطح قبلی، در موقعیت مناسبی قرار گرفته تا از این خلاء در بازار بهرهمند شود.