| صفحه نخست | خبر و گزارش | سياست | انديشه | فرهنگ و ادبيات | زندگی | محیط زیست | RSS |
تمرکز مذاکرات آمریکا و ایران بر چهار موضوع هستهای
دیوید ای. سنگر / نیویورک تایمز / ۹ ژوئن ۲۰۲۶
در روزهای منتهی به تازهترین دور تشدید خشونتها در خاورمیانه، دستیاران رئیسجمهور دونالد ترامپ در حال مذاکره با تهران بر سر چهار مؤلفه اصلی یک توافق هستهای بودند؛ توافقی که مقامهای آمریکایی معتقدند میتواند برنامه هستهای ایران را برای حدود ۱۵ سال متوقف کند.
به گفته مقامهای آمریکایی و دیپلماتهایی که در جریان این مذاکرات محرمانه قرار گرفتهاند، گفتوگوها بسیار فراتر از بحث درباره بازگشایی تنگه هرمز رفته است؛ آبراهی که ایران طی ۱۰۱ روز گذشته عملاً آن را مسدود کرده است.
حاصل این مذاکرات، به گفته مقامهای آمریکایی، ترسیم خطوط کلی و هنوز مبهم یک توافق است؛ البته به این شرط که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سیاستمداران تندروی ایران، عباس عراقچی وزیر امور خارجه و مذاکرهکننده ارشد ایران را کنار نزنند یا مذاکرات بسیار مفصلتری را که آمریکا پیشنهاد داده تابستان امسال در سوئیس برگزار شود، به شکست نکشانند.
هنوز مشخص نیست که تحولات اخیر، از جمله اظهارات روز سهشنبه ترامپ مبنی بر اینکه ایران یک بالگرد آمریکایی را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون کرده و ایالات متحده ناگزیر به واکنش خواهد بود، چه تأثیری بر روند مذاکرات خواهد گذاشت.
بر اساس گفتههای این مقامها و دیپلماتها، چهار محور اصلی مذاکرات درباره توافق هستهای میان آمریکا و ایران عبارتاند از:
۱. تعلیق طولانیمدت غنیسازی اورانیوم
ایالات متحده ماههاست که از ایران خواسته است دستکم به مدت ۲۰ سال هیچگونه غنیسازی اورانیوم انجام ندهد. ایران در مقابل، توقفی ۱۰ ساله را پیشنهاد کرده است، اما مقامهای آمریکایی بر این باورند که تهران در نهایت با یک وقفه ۱۵ ساله موافقت خواهد کرد.
ترامپ در مراحل اولیه این بحران گفته بود که ممنوعیت ۲۰ ساله نیز کافی نیست؛ اما او در ۱۵ مه، در هواپیمای ریاستجمهوری آمریکا هنگام بازگشت از چین، به خبرنگاران گفت اگر این محدودیت «واقعاً ۲۰ ساله» باشد، آن را خواهد پذیرفت. هنوز روشن نیست که آیا او با دورهای ۱۵ ساله نیز موافقت خواهد کرد یا خیر.
۲. رقیقسازی ذخایر کنونی اورانیوم غنیشده ایران
به گفته دو مقام آمریکایی آشنا با مذاکرات، ایالات متحده قصد دارد با همکاری آژانس بینالمللی انرژی اتمی ـ نهاد بازرسی هستهای سازمان ملل ـ ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را رقیق یا به اصطلاح «داونبلند» (کاهش سطح غنا) کند.
مقامهای آمریکایی برای خود نقشی فعال در مدیریت و جابهجایی این مواد هستهای متصور هستند؛ موضوعی که ایران همواره با آن مخالفت کرده است. مقامهای ایرانی اما میگویند آمریکا صرفاً در جایگاه ناظر حضور خواهد داشت.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، طی هفتههای اخیر بارها تأکید کرده است که هر توافقی باید تمامی ۱۱ تن اورانیوم غنیشده موجود در اختیار ایران را در بر بگیرد، نه فقط حدود نیم تن سوختی که نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای غنیسازی شده است.
ایران تاکنون بهطور علنی درباره اینکه آیا حاضر است از کل ذخایر فعلی خود صرفنظر کند یا نه، سخنی نگفته است. اما اگر این مواد به جای انتقال به خارج از کشور رقیق شوند، رهبران ایران میتوانند ادعا کنند که همچنان مالک این ذخایر هستند.
ترامپ آخر هفته گذشته در گفتوگو با برنامه «ملاقات با مطبوعات» شبکه انبیسی به این رویکرد اشاره کرد و گفت: «ما آن را خارج و نابود خواهیم کرد؛ چه در همان محل باشد و چه آن را به جای دیگری منتقل کنیم.»
۳. برچیدن تأسیسات هستهای ایران
ایالات متحده خواستار آن است که ایران سه مرکز اصلی هستهای خود در نطنز، فردو و اصفهان را برچیند.
آمریکا نزدیک به یک سال پیش در عملیات «چکش نیمهشب» به هر سه مرکز حمله کرد و خسارات سنگینی به آنها وارد آورد. ایران درباره برچیدن دو تأسیسات گفتوگو کرده، اما اصرار دارد که یکی از آنها فعال باقی بماند؛ بخشی از این اصرار به منظور نشان دادن آن است که تهران از آنچه «حق غنیسازی» خود میداند، صرفنظر نکرده است.
این موضوع میتواند مشکلآفرین باشد. منتقدان توافق هستهای دوران باراک اوباما، از جمله بر این نکته تمرکز داشتند که آن توافق نتوانست تأسیسات فردو ــ سایتی که در عمق زمین قرار دارد ــ را تعطیل کند. ایران بعدها این مرکز را دوباره فعال کرد و از آن برای تولید سوخت با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی استفاده کرد.
باز ماندن یک مرکز هستهای میتواند مشکل مشابهی ایجاد کند؛ مگر آنکه فعالیتهای آن در تأسیساتی روی سطح زمین انجام شود تا در صورت آغاز دوباره تلاش ایران برای تولید سلاح هستهای، بهراحتی هدف حمله قرار گیرد. هنوز مشخص نیست پاسخ ایران به این مسئله چه خواهد بود.
۴. موافقت ایران با بازرسیهای «فوری و سرزده»
ایالات متحده خواهان آن است که بازرسان بینالمللی بتوانند در هر زمان و هر مکان در داخل ایران بازرسی انجام دهند.
هنوز معلوم نیست که دولت ایران با چنین درخواستی موافقت خواهد کرد یا خیر. در عمل، بسیاری از سایتهای هستهای مشکوک در داخل پایگاههای نظامی سپاه پاسداران قرار دارند؛ مکانهایی که بازرسان بینالمللی بارها حتی در ورودی آنها نیز با ممانعت مواجه شدهاند.
اگر ایران با این چهار محدودیت در برنامه هستهای خود موافقت کند، این توافق نسبت به برخی امتیازاتی که در مذاکرات سال ۲۰۱۵ از تهران گرفته شد، پیشرفتی چشمگیر به شمار خواهد آمد.
البته دستکم روی کاغذ چنین خواهد بود. زیرا اجرای توافق در تمامی مراحل به همکاری ایران وابسته است؛ از هدایت بازرسان بینالمللی و تجهیزات غربی به سایت هستهای اصفهان ــ جایی که گمان میرود بخش عمده ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران در اعماق زمین نگهداری میشود ــ گرفته تا اجازه دسترسی بازرسان به هر سایت هستهای مشکوک در سراسر کشور.
گفتوگوها اکنون در مرحلهای بسیار حساس قرار دارند. ایران و اسرائیل روزهای یکشنبه و دوشنبه آتش سنگینی میان خود ردوبدل کردند و ترامپ نیز اعلام کرد که یک بالگرد تهاجمی آپاچی ارتش آمریکا روز دوشنبه در سواحل عمان سرنگون شده است. (خدمه آن نجات یافتند.)
با این حال، سفر هفته گذشته استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا، و شریک مذاکرهکننده او جرد کوشنر به آزمایشگاه فوقمحرمانه هستهای آمریکا در اوکریج ایالت تنسی، نشانهای بود از اینکه واشنگتن از هماکنون در حال برنامهریزی برای نحوه برخورد با ذخایر ۱۱ تنی اورانیوم غنیشده ایران است؛ مشروط بر آنکه در نهایت توافقی نهایی حاصل شود.
هر بار مانعی بر سر راه قرار میگیرد
مذاکرات بسیار کندتر از آنچه ترامپ انتظار داشت پیش رفته است. در هفتههای اخیر، مقامهای دولت آمریکا، از جمله جیدی ونس معاون رئیسجمهور، چندین بار پیشبینی کرده بودند که توافق تنها چند روز با نهایی شدن فاصله دارد. اما هر بار مانعی بر سر راه قرار گرفت؛ از حملات نظامی در منطقه که آتشبس را تحت فشار قرار داد گرفته تا اصرار فرماندهان ایرانی بر اینکه ایالات متحده باید ابتدا با آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران، حسن نیت و جدیت خود را نشان دهد.
ترامپ نیز بیش از یک هفته پیش خواستههای تازهای را به مذاکرات افزود و ایرانیها نیز ضربالاجلهایی را که او برای پاسخ تعیین کرده بود نادیده گرفتند و اعلام کردند که هنوز در حال بررسی و بحث داخلی درباره این مسائل هستند.
همانند توافقی که دولت باراک اوباما ۱۱ سال پیش دنبال میکرد، پیشنهادهای ترامپ نیز بر این فرض استوار است که منافع اقتصادی ایران ــ از جمله پایان دادن به محاصره و محدودیتهای آمریکا بر حملونقل و صادرات ایران، آزادسازی ۲۵ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده و فراهم شدن امکان فروش نفت ایران در بازارهای جهانی ــ در نهایت در مناقشات داخلی جمهوری اسلامی دست بالا را پیدا خواهد کرد. اما تجربه تاریخی نشان میدهد که بسیاری از فرماندهان نظامی و سیاستمداران ایرانی، مخالفت با آمریکا را هسته اصلی انقلاب اسلامی میدانند؛ صرفنظر از هزینههای اقتصادی آن.
اکنون پرسش این است که آیا مذاکرات اخیر میتواند از تشدید کوتاهمدت اما شدید درگیریهای نظامی جان سالم به در ببرد یا نه؛ درگیریهایی که بزرگترین نقض آتشبس دوماهه تاکنون محسوب میشود و احتمال گسترش دوباره آنها نیز وجود دارد.
ترامپ روزهای یکشنبه و دوشنبه با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تلفنی گفتوگو کرد و از او خواست حملات اسرائیل را متوقف کند. به گفته یک مقام آمریکایی آگاه از محتوای این تماسها، ترامپ استدلال کرده بود که حملات بیشتر اسرائیل به تهران و زیرساختهای انرژی و نظامی ایران میتواند هرگونه تلاش برای وادار کردن ایران به واگذاری ذخایر سوخت هستهای خود را تضعیف کند.
تنها چند روز پیش از آن، ترامپ رهبری جدید ایران را مسئول هفتهها تأخیر در امضای توافقی میدانست که در عمل چارچوب یک توافق هستهای را شکل میداد. او در مصاحبهای با شبکه انبیسی که روز جمعه و پیش از آغاز حملات موشکی ضبط شده بود، گفت: «آنها سرسخت هستند. آنها مغرور هستند.» اما در عین حال تأکید کرد که ایران «ناچار است» توافق کند، زیرا «هیچ انتخاب دیگری ندارد.»
با این حال، به نظر میرسد ایرانیها معتقدند همچنان اهرمهای فشار مهمی در اختیار دارند؛ از جمله تواناییای که بهتازگی به کار گرفتهاند و آن بستن تنگه هرمز است.
دو مقام آمریکایی گفتند کانال ارتباطی میان عباس عراقچی و استیو ویتکاف در شامگاه یکشنبه و صبح دوشنبه نقشی حیاتی ایفا کرد. در این مدت، ویتکاف پیامهایی را به ایران منتقل کرد و خواستار پرهیز از تشدید بیشتر حملات موشکی متقابل میان ایران و اسرائیل شد.
به گفته این مقامها، همین گفتوگوها در تصمیم ایران برای اعلام توقف حملات به اسرائیل نقش داشت. پس از آن نیز ترامپ بر نتانیاهو فشار آورد تا حمله برنامهریزیشدهای را در داخل ایران لغو کند.
فعلاً این مداخلات نتیجه داده و دو طرف از شدت تنش کاستهاند. اما با توجه به اینکه ترامپ وعده داده است به سرنگونی بالگرد آمریکایی پاسخ دهد، هنوز روشن نیست که مذاکرات هستهای از همان نقطهای که متوقف شده بود ــ یعنی در آستانه دستیابی به توافق، به روایت مقامهای آمریکایی ــ از سر گرفته خواهد شد یا بار دیگر از مسیر خارج میشود.
مقامهای کاخ سفید ابراز خوشبینی میکنند که درگیری اخیر میان اسرائیل و ایران صرفاً یک وقفه کوتاهمدت باشد. خوشبینترین آنها معتقدند مذاکرات تفصیلی درباره سازوکار برچیدن برنامه هستهای ایران احتمالاً تا اواسط ماه ژوئن در سوئیس آغاز خواهد شد.
اما چهرههای تندرو و حامی رویکرد سختگیرانه علیه ایران در داخل دولت آمریکا ــ عمدتاً در محافل خصوصی ــ استدلال میکنند که حمله آمریکا به ایران که از ماه فوریه آغاز شد، این باور را در سپاه پاسداران تقویت کرده است که تنها تضمین واقعی امنیت ایران، حفظ توانایی آستانهای برای ساخت سلاح هستهای است.
در اردوگاه نخست، استیو ویتکاف و جرد کوشنر قرار دارند؛ داماد رئیسجمهور و یکی از معماران اصلی توافقهای ابراهیم در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ که زمینه گسترش شناسایی اسرائیل از سوی کشورهای عربی را فراهم کرد.
این دو نفر روز پنجشنبه از آزمایشگاه ملی اوکریج بازدید کردند تا بررسی کنند چه تجهیزات و تخصصهایی برای خارج کردن و رقیقسازی ذخایر اورانیوم ایران مورد نیاز است؛ ذخایری که بخشی از آنها تا سطحی نزدیک به درجه مورد نیاز برای ساخت بمب هستهای غنیسازی شدهاند.
این سفر که پیشتر توسط آکسیوس گزارش شده بود، نشان میدهد آنها تا چه اندازه دستیابی به توافق را نزدیک میدانند. ویتکاف و کوشنر با دهها کارشناس وزارت انرژی و نهادهای اطلاعاتی آمریکا دیدار کردند؛ افرادی که از مدتها قبل برای چگونگی بازیابی و خنثیسازی ذخایر هستهای ایران برنامهریزی کردهاند.
اما این سناریو مستلزم آن است که آمریکا و ایران بر اختلافات خود درباره زمان آزادسازی نخستین بخش از ۲۵ میلیارد دلار داراییهای مسدودشده ایران غلبه کنند.
حتی در همین آخر هفته نیز یک مقام ارشد سپاه پاسداران در گفتوگو با سیانان تأکید کرد که بخش عمده این پول باید از همان ابتدا آزاد شود.
محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی ایران، گفت: «اگر او میخواهد با ایران به توافق برسد، این ۲۴ میلیارد دلار آزمون اعتماد است.»
او افزود: «این پول متعلق به خود ماست، نه پول آمریکا.»
مذاکرهکنندگان آمریکایی اما اصرار دارند که این منابع مالی تنها بهصورت «پرداختهای مرحلهای» آزاد شود؛ یعنی همزمان با اجرای بخشهای مختلف توافق از سوی ایران. از نظر آنها، نخستین گام باید بازگشایی تنگه هرمز برای عبور آزادانه همه کشتیها باشد.
ــــــــــــــــــــ
▪️دیوید ای. سنگر بیش از دو دهه است که مذاکرات آمریکا و ایران درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی را پوشش خبری میدهد.
| |||||||||||||
|
ايران امروز
(نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايتها و نشريات نيز ارسال میشوند معذور است. استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net
|
