iran-emrooz.net | Tue, 09.06.2026, 18:28

جک داتون / المانیتور / ۹ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۹ خرداد ۱۴۰۵)

وزرای حمل‌ونقل عربستان سعودی و ترکیه روز سه‌شنبه یادداشت‌های تفاهمی را در زمینه اتصال ریلی و خدمات لجستیکی میان دو کشور امضا کردند. این توافق‌نامه‌ها شامل احیا و ارتقای یک خط راه‌آهن با قدمت بیش از یک قرن است که ترکیه را از طریق اردن و سوریه به عربستان سعودی متصل می‌سازد.

ماجرا چیست؟

عبدالقادر اورال‌اوغلو، وزیر حمل‌ونقل و زیرساخت ترکیه، روز سه‌شنبه به منظور امضای این توافق‌نامه‌ها با مقامات سعودی به عربستان سفر کرد. این اقدام بخشی از تلاش‌های ترکیه برای احیای راه‌آهن حجاز است که ترکیه را از طریق خاک سوریه، اردن و عربستان به خلیج فارس متصل می‌کند.

اورال‌اوغلو در پستی در شبکه اجتماعی ایکس (X) نوشت: «ما برای رایزنی جهت پیشبرد هرچه بیشتر همکاری‌ها میان ترکیه و عربستان سعودی در زمینه‌های لجستیک و راه‌آهن، در ریاض حضور داریم.»

اخبار مربوط به بازسازی این پروژه نخستین بار در مصاحبه‌ای با شبکه خبری العربیه سعودی مطرح شد که در ۲۲ آوریل منتشر شده بود. صالح الجاسر، وزیر حمل‌ونقل و خدمات لجستیک عربستان، در آن مصاحبه اعلام کرد که انتظار می‌رود مطالعات مشترک این طرح ریلی تا پایان سال جاری میلادی به اتمام برسد. وی اظهار داشت که این پروژه «همگرایی منطقه‌ای را تقویت، از تجارت پشتیبانی و یک سیستم حمل‌ونقل زمینی پایدار را میان کشورهای منطقه ایجاد خواهد کرد.»

در راستای همین تلاش‌ها، کشورهای ترکیه، سوریه و اردن در همان ماه یادداشت تفاهم سه‌جانبه‌ای را در زمینه حمل‌ونقل در امان (پایتخت اردن) امضا کردند که هدف آن پیشبرد همگرایی حمل‌ونقل منطقه‌ای و مدرن‌سازی شبکه ریلی متصل‌کننده این سه کشور بود.

اورال‌اوغلو در جریان سخنرانی خود در مراسم امضای این تفاهم‌نامه در ۴ آوریل، چشم‌انداز آنکارا برای اجرای این پروژه را تشریح کرد و گفت که گام نخست، بازسازی اتصال ریلی میان ترکیه و حلب در سوریه خواهد بود و در گام بعدی، این خط به مسیر موجود حلب-دمشق-اردن متصل می‌شود.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟

این پروژه ریلی، توسعه‌ای مدرن از راه‌آهن تاریخی حجاز در دوران عثمانی است؛ خط آهنی که در گذشته ترکیه را از طریق اردن و سوریه به عربستان سعودی متصل می‌کرد و شاخه‌های فرعی آن تا لبنان نیز امتداد داشت. این راه‌آهن که فعالیت خود را در سال ۱۹۰۸ آغاز کرد، از دمشق تا مدینه کشیده شده بود و نقش مهمی در ارتباطات منطقه‌ای ایفا می‌کرد، اما در جریان جنگ جهانی اول به شدت آسیب دید.

عبدالقادر اورال اوغلو وزیر حمل و نقل و زیرساخت و صالح بن ناصر الجاسر وزیر حمل و نقل و خدمات لجستیکی عربستان سعودی در مراسم امضای قرارداد در ریاض، ۹ ژوئن ۲۰۲۶

انتظار می‌رود این خط آهن پس از احیا، به شبکه راه‌آهن کشورهای حوزه خلیج فارس متصل شود تا به کشورهای منطقه در عبور از اختلالات حمل‌ونقلی کمک کرده و پیوندهای اقتصادی را تقویت کند.

جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران، یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های تجاری خلیج فارس — یعنی تنگه هرمز — را دچار اختلال کرده و کشورها را واداشته است تا به دنبال دالان‌های حمل‌ونقلی جایگزین باشند.

هدف بلندمدت آنکارا، امتداد دادن این خط به سمت عمان و دریای عرب است تا یک دالان زمینی ایجاد کند که بتواند به عنوان جایگزینی برای مسیرهای وابسته به تنگه هرمز عمل کند.

جزئیات بیشتر

هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در جریان مراسمی که در روز سه‌شنبه ۲ ژوئن به میزبانی «مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک» برگزار شد، اظهار داشت که اختلال در تجارت دریایی و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل در پی محاصره دوفاکتوی این آبراه کلیدی توسط ایران، نیاز به جایگزین‌های زمینی پایدارتر را افزایش داده است. وی افزود که چنین مسیرهایی می‌توانند علاوه بر انتقال انرژی، از جریان تجارت، مواد غذایی و کالاها میان منطقه و بازارهای جهانی نیز پشتیبانی کنند.

عمر بولات، وزیر تجارت ترکیه نیز روز سه‌شنبه (۹ ژوئن ۲۰۲۶) در سخنرانی خود در «نشست اقتصادهای شهری خبرگزاری آناتولی» در غازی عینتاب، اعلام کرد که این پروژه می‌تواند به کاهش نفوذ اسرائیل کمک کند و در عین حال رفاه و ثبات بیشتری را برای خاورمیانه به ارمغان آورد.

بولات گفت: «کاهش نفوذ اسرائیل در منطقه، همراه با افزایش همبستگی سیاسی و اقتصادی میان ما، رفاه اقتصادی، صلح و ثبات را برای خاورمیانه، خلیج فارس و مرزهای جنوبی ترکیه به همراه خواهد داشت.»