“باید بدنبال یک راه حل دمکراتیک برای فلسطین بود”
قابل انکار نیست که حکومت اسرائیل عملا بر تمامی ابعاد زندگی فلسطینیان تسلط دارد. حتی اگر جنگ غزه و ۷۰ هزار کشته آنرا را کنار بگذاریم، می‌بینیم که اسرائیل از یک طرف شرایط اجتماعی و خودمختاری سیاسی فلسطین را کنترل می‌کند و از طرف دیگر امور اقتصادیشان (از جمله اخذ مالیات، حق ساختمان و فروش نیروی کار به اسرائیلی‌ها) را تحت مقررات خود دارد.
در این تسلط بسیار گسترده ۶۰ ساله می‌توان تبعیض فاحشی را ملاحظه کرد. به عنوان مثال، تولید ناخالص ملی (سرانه) فلسطینی حدود ۳ هزار دلار و مشابه آن در اسرائیل حدود ۶۰ هزار دلار در سال است.
نحوه تسلط اسرائیل بسیار گسترده و خشونت آمیز است. حتی علی رغم اعلام آتش بس غزه (توسط دولت نتانیاهو در اکتبر ۲۰۲۵) ، صدها نفر در کرانه باختری و غزه توسط ارتش اسرائیل و شهرک‌نشین‌ها کشته شده‌اند.
نتانیاهو چند قطبی‌سازی و رادیکالیسم و تضعیف سیاسی جامعه فلسطینی (از جمله تشویق شکل گیری حماس در برابر فتح) را دنبال کرده تا به اهداف خود نزدیک‌تر شود.
بدین ترتیب مسئولیت مستقیم خشونت نظامی، محاصره و شهرک‌سازی دولت اسرائیل کاملا روشن است.
در همین حال قابل انکار نیست که رهبری فلسطینیان نیز گرفتار یک چرخه خودکامه و استبدادی است. در کرانه باختری حکومت خودگردان فتح (محمود عباس) ده‌ها سال است که با فساد گسترده حکمرانی می‌کند و اجازه اعتراض به کسی نمی‌دهد.
عباس در سال ۲۰۰۵ در انتخابات پیروز شد و از آن پس انتخاباتی برای مقام وی صورت نگرفته. آخرین انتخابات قوه مقننه نیز در سال ۲۰۰۶ برگزار شد.
بی‌اعتمادی نسبت به نهادهای سیاسی فلسطینی چنان گسترده است که در انتخابات شوراهای محلی ۲۰۲۱ تنها ۳۹ درصد از مردم شرکت کردند.
اوضاع غزه و حکومت حماس فاجعه آمیزتر است. حماس از طریق انتخابات در سال ۲۰۰۶ به قدرت رسید اما پس از آن اجازه انتخابات دیگری را نداد.
به اضافه، حماس سیاست تضاد با عباس را دنبال کرد، و عملا زمینه تجزیه فلسطینیان به “غزه‌ای”، “کرانه‌ای”، و “بیت‌المقدسی” را تشویق کرد.
سیاست حماس علیه اسرائیل قهرآمیز است و «قیام مسلحانه» ۷ اکتبر زمینه مرگ ده‌ها هزار فلسطینی و فروپاشی اقتصادی غزه و ویرانی تمدنی این منطقه را فراهم آورد.
در پی این قیام مسلحانه، سطح زندگی مردم در غزه افت فاجعه‌بار داشته و بیکاری عملا تمام جامعه را دربر گرفته است. در چنین شرایطی، مهاجرت فلسطینی‌ها، هم از کرانه باختری و هم از غزه، قابل ملاحظه می‌باشد و خواهد بود.
مهاجرت فلسطینی‌ها از غزه و پاکسازی نژادی، از آرزو‌های نیروهای افراطی در اسرائیل است. متاسفانه حماس امکان تحقق این آرزو را برای افراطی‌ترین جریان‌های سیاسی اسرائیلی فراهم آورد.
آنچه شاید بتواند فلسطینی‌ها را متحد و در برابر اسرائیل نیرومند کند ساختمان یک دمکراسی درونی است. امری که نه رهبری فتح و نه حماس به آن نظر دارند.
اسرائیل نیز – علی رغم توانایی‌های بزرگی که دارد – برای ساختمان یک جامعه دمکراتیک فلسطینی تلاش نمی‌کند بلکه خلاف آنرا را در دستور کار دارد.
اتحاد پنج میلیون فلسطینی زیر یک بیرق دمکراتیک می‌تواند آنها را در برابر نه میلیون اسرائیلی قدرتمند کند. یک رهبری دمکراتیک فلسطینی قادر به مذاکره با اسرائیل و پیدا کردن یک «راه حل دو کشوری» خواهد بود.
جامعه و دولت اسرائیل نیز اگر به اختیار از یک جامعه دمکراتیک فلسطینی استقبال نکند گرفتار استمرار این بحران خواهد بود.
متاسفانه، امروز اگر ویژگی‌های جوامع آزاد و دموکراتیک را مبنای سنجش قرار دهیم جامعه فلسطین از نظر شاخص دموکراسی در جایگاه بسیار ضعیفی قرار دارد.
عملیات انتحاری ۷ اکتبر حماس امکان این پیشرفت را محدودتر کرده است. با این حال مردم فلسطین باید برای تحقق یک جامعه قانونمند و مردمسالار تلاش کنند.
فلسطینی‌ها نیازمند آزادی و، در همان حال، امکان مقاومت در برابر اشغال هستند. سیاستی که حقوق مردم را نادیده بگیرد، و فلسطینی‌ها را به یک جنگ بی‌پایان ببرد، شکست خورده و خواهد خورد. راه آزادی فلسطین باید اشغال را به چالش بکشد ولی، در همان حال، برای ساختمان یک جامعه آزاد و حکومتی پاسخگو، پیش برود.
————
* زیرنویس: برای آمار درآمد سرانه رجوع کنید به ارقام بانک جهانی:
https://data.worldbank.org
☑️ آقای برزین عزیز. مقاله شما به صورت خیلی کوتاه، مهمترین مسائل در رابطه با فلسطین را مطرح کرده است و می‌تواند پایه‌ای بسیار مناسب برای بحث‌های گسترده‌تر باشد. آنچه به نظر من باید به آن اضافه کرد، سه نکته است:
نکته اول اینکه در شرایط فعلی، موضوع ج.ا. و دخالت آن در مناسبات فلسطین و اسرائیل را نمی‌توان نادیده گرفت. مادام که ج.ا. سیاست نابودی اسرائیل و حمایت از گروه‌های نیابتی تندرو را ادامه می‌دهد، منطقه روی آرامش نخواهد دید. چشم انداز صلح، موقعی مثبت می‌شود که یا ج.ا. نباشد، یا سیاست خود را واقعا و به طور قابل کنترل عوض کند.
نکته دوم اینکه، شهروندان اسرائیل دارای آزادی بیان هستند و جریانات مختلف، از جمله جریانات صلح طلب، فعالیت بسیاری دارند. اما متأسفانه روند امور در سال‌های اخیر طوری بوده که نقش نیروهای صلح طلب در سیاست دولت اسرائیل مدام کمتر شده است.
نکته سوم این است که باید دید مصلحت مردم (چه در کشور اسرائیل، چه در همسایگی آن) چیست؟ به عبارت دیگر، جستجو برای پیدا کردن مقصر اصلی، و اینکه حق بیشتر با کدام طرف است، راه به جایی نمی‌برد. با شما آقای برزین کاملا موافقم که فلسطین، نیازمند ایجاد یک حکومت پاسخگو است.
با احترام. رضا قنبری. آلمان
☑️ جناب سعید برزین گرامی؍
آیا امکان دارد مقاله «استراتژی نظامی حماس اشتباه بود و هست» را در کانون دوستداران فرهنگ ایران در واشنگتن دی سی از طریق مجازی بصورت سخنرانی ایراد نمایید.
ممنون از محبت شما؍ مهدی ناظر
☑️ با محور اصلی این نوشته موافقم. دفاع از حقوق مردم فلسطین و محکوم‌کردن اشغال و خشونت اسرائیل، نباید مانع نقد راهبرد حماس شود. حقانیت یک آرمان، به‌خودی‌خود درستی هر روش مبارزه‌ای را تضمین نمی‌کند؛ راهبرد را باید با پیامدهایش برای جان، آزادی و آیندهٔ مردم سنجید.
نقد حماس نیز چیزی از مسئولیت دولت اسرائیل در قبال اقدامات خود کم نمی‌کند. مردم فلسطین سزاوار آن‌اند که هم از اشغال رهایی یابند و هم دربارهٔ سرنوشتشان، آزادانه و زیر نظر حکومتی پاسخگو تصمیم بگیرند. رهبری دموکراتیک و متحد، همراه با فشار بین‌المللی برای پایان اشغال، می‌تواند افقی برای صلحی عادلانه بگشاید؛ هرچند دموکراسی داخلی به‌تنهایی تضمین‌کنندهٔ آن نیست.
مرتضی دالاس
☑️ جناب آقای قنبری (آلمان) با سلام و احترام
نکته نخست: موضوع محوری این مقاله سیاست مسلحانه حماس بود. موافقم که باید سیاست جمهوری اسلامی را هم به جای خود مورد بررسی قرار داد. همانطور که سیاست اسرائیل نیز باید مورد بررسی و نقد قرار بگیرد.
نکته دوم: موافقم که گرایش صلح طلب در اسرائیل ضعیف شده. در واقع، گرایش اسرائیل به سمت بنیادگرایی مذهبی و ناسیونالیسم افراطی نگران کننده است.
سوم: من هم معتقدم که صرفا نباید دنبال مقصر بود بلکه باید بروی راه حل تاکید داشت. از جمله ضرورت کنار گذاشتن سیاست «حذف اسرائیل» و ضرورت حل «مسئله فلسطین».
سلامت باشید / برزین
☑️ جناب مرتضی (دالاس) روز شما بخیر
از توجه شما سپاسگزارم و امیدوارم تاکید و تلاش دستجمعی بتواند در پیشبرد یک سیاست عاقلانه، موثر و مفید باشد.
سلامت باشید / برزین
☑️ جناب آقای مهدی ناظر
با سپاس از محبت شما. از طریق ایمیل تماس خواهم گرفت.
برزین