آلیس هنکاک و آندرس شیپانی / فایننشالتایمز
بیش از ۱۲ نفتکش با پرچم ایران در نزدیکی سواحل سریلانکا تجمع کردهاند؛ این وضعیت در شرایطی رخ داده است که محاصره آمریکا، شش ماه پس از آغاز جنگ، عملاً دسترسی به بنادر ایران را متوقف کرده است.
دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد حدود ۱۳ نفتکش ایرانی در حاشیه آبهای سرزمینی سریلانکا لنگر انداختهاند. چندین کشتی دیگر نیز که با «ناوگان سایه» ایران مرتبط هستند، در همان منطقه دیده شدهاند. این کشتیها بهدلیل محاصره آمریکا علیه کشتیهایی که از بنادر ایران استفاده میکنند، از بازگشت به ایران بازماندهاند؛ این محاصره نخست در ماه آوریل اعمال شد و پس از فروپاشی آتشبس یکماهه، در ماه ژوئیه دوباره به اجرا درآمد.
سمیر مدنی، یکی از بنیانگذاران شرکت اطلاعات دریایی «تانکرترکرز.کام»، گفت: «ناوگانی متشکل از حدود ۲۰ نفتکش دولتی ایران که همگی بدون محموله هستند، تصمیم گرفتهاند در منطقه انحصاری اقتصادی سریلانکا پناه بگیرند.»
به گفته مدنی، میزان آبخور این کشتیها نشان میدهد که خالی هستند و در نتیجه احتمال بیشتری وجود دارد که برای دریافت محموله بار دیگر وارد آبهای ایران شوند. او افزود که این وضعیت، نفتکشها را «در برابر حمله آسیبپذیر» میکند؛ حملاتی که به گفته وی، با الگویی مطابقت دارد که هنگام بررسی حملات هوایی پیشین فرماندهی مرکزی آمریکا به نفتکشهای ایرانی مشاهده شده است.
محاصره آمریکا تاکنون یکی از موفقترین ابزارهای ایالات متحده در کارزار فشار علیه ایران بوده است؛ زیرا مانع واردات بنزین به کشور و کسب درآمد از صادرات نفت شده است.
با این حال، این محاصره تاکنون نتوانسته است تنگه هرمز را بهطور کامل بازگشایی کند یا به جنگی پایان دهد که با آغاز کارزار بمباران آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه شروع شد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه گفت ایالات متحده فشار بیشتری بر ایران وارد خواهد کرد و دامنه تحریمهای ثانویه را برای هدف قرار دادن نهادهایی که با ایران تجارت میکنند، گسترش خواهد داد. بسنت در مقالهای در فایننشالتایمز، این اقدام را «روز دی اقتصادی» توصیف کرد.
نیروهای آمریکایی اعلام کردند که تا ۲۴ اوت، ۷۱ کشتی تجاری را از حرکت بهسوی ایران منحرف کرده، سه کشتی را از کار انداخته و دو کشتی دیگر را برای «اطمینان از رعایت» محاصره، متوقف و بازرسی کردهاند.
بر اساس دادههای پلتفرم کالاهای اساسی «کپلر»، از اواسط ژوئیه تاکنون هیچ نفتکشی که مقصد آن خارج از منطقه خلیج فارس بوده است، در تأسیسات اصلی صادرات نفت ایران در جزیره خارک بارگیری نکرده است.
در عوض، نفتکشهای خالی در نزدیکی سواحل جنوبغربی سریلانکا و همچنین در نزدیکی پاکستان تجمع کردهاند. گروه آمریکایی «اتحاد علیه ایران هستهای» اعلام کرد ۴۸ نفتکش دیگر که از سوی این گروه بهعنوان کشتیهای فعال در تجارت نفت خام ایران فهرست شدهاند، در نزدیکی مالزی سرگردان یا در حال انتظار هستند. این کشتیها در لنگرگاهی مستقرند که بهطور سنتی برای انتقال محموله از کشتیهای ایرانی به کشتیهای چینی مورد استفاده قرار میگیرد؛ کشتیهایی که نفت را به پالایشگاههای مستقل و کوچک موسوم به «تیپات» در چین منتقل میکنند.
تحلیلگران گفتند نفتکشهای نزدیک سریلانکا در حال دور زدن آبهای سرزمینی این کشور هستند تا در صورت نزدیک شدن نیروهای فرماندهی هند-اقیانوس آرام آمریکا، از حاشیه امن بیشتری برخوردار باشند. بر اساس حقوق بینالملل، آمریکا عموماً اجازه ندارد در آبهای سرزمینی یک کشور بیطرف به کشتیها حمله کند؛ آبهایی که تا فاصله ۱۲ مایل دریایی از خط ساحلی آن کشور امتداد دارند.
در ماه مارس، یک زیردریایی آمریکایی ناوچه ایرانی «آیریس دنا» را در فاصلهای حدود ۱۹ مایل دریایی از ساحل سریلانکا غرق کرد.
وزارت بنادر و نیروی دریایی سریلانکا اعلام کردند از تجمع نفتکشهای ایرانی در نزدیکی سواحل این کشور اطلاعی ندارند. وزارت امور خارجه سریلانکا و مدیر بندر سازمان بنادر این کشور در کلمبو نیز به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
برت اریکسون، مدیر ارشد شرکت مشاوره «اوبسیدیَن ریسک ادوایزرز»، گفت اگرچه محاصره آمریکا در متوقف کردن عبور کشتیهای ایرانی موفق بوده است، بعید است بتواند به هدف خود، یعنی بازگشایی تنگه مورد مناقشه، دست یابد.
او افزود که تعبیر بسنت از این اقدام بهعنوان «روز دی اقتصادی» ممکن است به «واکنش تلافیجویانه ایران منجر شود؛ واکنشی که اقتصاد جهانی را ویران کند.»