درباره محتوای توافق احتمالی ایران و آمریکا

باراک راوید / آکسیوس

یک مقام آمریکایی می‌گوید توافقی که ایالات متحده و ایران به امضای آن نزدیک شده‌اند، شامل تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس است؛ دوره‌ای که در آن تنگه هرمز بازگشایی می‌شود، ایران امکان فروش آزادانه نفت خواهد داشت و مذاکراتی برای محدودسازی برنامه هسته‌ای ایران برگزار خواهد شد.

اهمیت موضوع: این توافق از تشدید جنگ جلوگیری کرده و فشار بر عرضه جهانی نفت را کاهش می‌دهد. با این حال، مشخص نیست که آیا این روند به یک توافق صلح پایدار منجر خواهد شد که خواسته‌های هسته‌ای دونالد ترامپ را نیز در بر بگیرد یا نه.

آخرین وضعیت: ترامپ و میانجی‌ها هر دو اشاره کرده‌اند که این توافق ممکن است روز یکشنبه اعلام شود، هرچند هنوز نهایی نشده و همچنان احتمال فروپاشی آن وجود دارد.

این مقام آمریکایی شرح مفصلی از پیش‌نویس توافق در وضعیت فعلی ارائه داده که بخش عمده آن توسط منابع دیگر نزدیک به مذاکرات نیز تأیید شده است.

این جزئیات از سوی طرف ایرانی تأیید نشده، هرچند تهران نیز اعلام کرده که دستیابی به توافق نزدیک است.

مفاد توافق

دو طرف یک یادداشت تفاهم (MOU) امضا خواهند کرد که ۶۰ روز اعتبار دارد و با رضایت متقابل قابل تمدید است.

در طول این ۶۰ روز، تنگه هرمز بدون دریافت عوارض باز خواهد بود و ایران متعهد می‌شود مین‌هایی را که در این تنگه کار گذاشته، پاکسازی کند تا کشتی‌ها بتوانند آزادانه عبور کنند.

در مقابل، ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو کرده و برخی معافیت‌های تحریمی صادر خواهد کرد تا ایران بتواند آزادانه نفت بفروشد.

این مقام آمریکایی اذعان کرد که این اقدام به نفع اقتصاد ایران خواهد بود، اما گفت که همچنین به بازار جهانی نفت نیز کمک قابل توجهی می‌کند.

وی افزود هرچه ایران سریع‌تر مین‌ها را پاکسازی کرده و عبور و مرور دریایی از سر گرفته شود، رفع محاصره نیز سریع‌تر انجام خواهد شد.

این مقام تأکید کرد که اصل کلیدی ترامپ در این توافق «کاهش فشار در ازای اقدام» است.

به گفته او، ایران خواهان آزادسازی فوری منابع مالی بلوکه‌شده و رفع دائمی تحریم‌ها بوده، اما طرف آمریکایی اعلام کرده که این اقدامات تنها پس از ارائه امتیازات ملموس انجام خواهد شد.

مسائل هسته‌ای؛ همچنان در دستور مذاکره

به گفته این مقام، پیش‌نویس یادداشت تفاهم شامل تعهداتی از سوی ایران است مبنی بر اینکه هرگز به دنبال سلاح هسته‌ای نخواهد رفت و درباره تعلیق برنامه غنی‌سازی اورانیوم و حذف ذخایر اورانیوم با غنای بالا وارد مذاکره خواهد شد.

دو منبع آگاه نیز گفته‌اند که ایران از طریق میانجی‌ها تعهدات شفاهی درباره دامنه امتیازاتی که حاضر است در زمینه تعلیق غنی‌سازی و واگذاری مواد هسته‌ای ارائه دهد، به آمریکا منتقل کرده است.

ایالات متحده نیز موافقت خواهد کرد که در دوره ۶۰ روزه درباره رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های ایران مذاکره کند، هرچند اجرای این اقدامات تنها در قالب یک توافق نهایی و قابل راستی‌آزمایی صورت خواهد گرفت.

نیروهای آمریکایی که در ماه‌های اخیر در منطقه مستقر شده‌اند، در طول این ۶۰ روز در منطقه باقی خواهند ماند و تنها در صورت دستیابی به توافق نهایی عقب‌نشینی خواهند کرد.

نکته قابل توجه

در پیش‌نویس این یادداشت تفاهم همچنین تصریح شده که جنگ میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان پایان خواهد یافت.

یک مقام اسرائیلی گفت که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در تماس تلفنی روز شنبه با ترامپ نسبت به این بند ابراز نگرانی کرده است. به گفته یک مقام آمریکایی، او همچنین درباره سایر جنبه‌های توافق نیز نگرانی‌هایی مطرح کرده، اما این موضوع را با لحنی محترمانه و همراه با ملاحظه بیان کرده است.

این مقام آمریکایی گفت این توافق «آتش‌بس یک‌طرفه» نخواهد بود و اگر حزب‌الله تلاش کند دوباره مسلح شود یا حملاتی را تحریک کند، اسرائیل مجاز خواهد بود برای جلوگیری از آن اقدام کند. او افزود: «اگر حزب‌الله رفتار مسئولانه داشته باشد، اسرائیل نیز چنین خواهد کرد.»

وی با اشاره به لقب نتانیاهو گفت: «بی‌بی ملاحظات داخلی خود را دارد، اما ترامپ باید منافع آمریکا و اقتصاد جهانی را در نظر بگیرد.»

روند شکل‌گیری توافق

سه منبع آگاه گفتند که ترامپ روز شنبه در یک تماس کنفرانسی نظر چندین رهبر عرب و مسلمان را درباره این توافق جویا شد و همگی از آن حمایت کردند.

به گفته این مقام آمریکایی، محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی که به مواضع سخت‌گیرانه شهرت دارد، نیز در میان این افراد بوده است. همچنین رهبران عربستان سعودی، قطر، مصر، ترکیه و پاکستان در این تماس حضور داشتند؛ کشورهایی که همگی در تلاش‌های میانجی‌گری نقش داشته‌اند.

پاکستانی‌ها نقش اصلی میانجی‌گری را بر عهده داشته‌اند؛ این تلاش‌ها به رهبری فیلد مارشال عاصم منیر انجام شده که روزهای جمعه و شنبه در تهران حضور داشت تا توافق را نهایی کند.

ترامپ در روزهای اخیر میان پیشبرد این توافق و آغاز موج گسترده‌ای از حملات علیه ایران مردد بوده، اما تا شامگاه شنبه به راه‌حل دیپلماتیک تمایل پیدا کرده است.

آنچه باید زیر نظر داشت

این مقام آمریکایی گفت کاخ سفید امیدوار است اختلافات نهایی در ساعات آینده برطرف شود و توافق روز یکشنبه اعلام گردد.

او افزود این احتمال وجود دارد که اگر آمریکا به این نتیجه برسد که ایران در مذاکرات هسته‌ای جدی نیست، این توافق حتی ۶۰ روز کامل نیز دوام نیاورد. در مقابل، آمریکا معتقد است فشار اقتصادی بر ایران انگیزه‌ای برای دستیابی به توافقی جامع جهت رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌ها ایجاد می‌کند.

این مقام گفت: «جالب خواهد بود که ببینیم ایران تا چه حد واقعاً حاضر است پیش برود، اما اگر توانایی و تمایل تغییر مسیر خود را داشته باشد، این مرحله بعدی آن را وادار خواهد کرد تصمیمات مهمی درباره ماهیت آینده‌اش به‌عنوان یک کشور اتخاذ کند.»

به گفته مشاوران ترامپ، اگر خواسته‌های او درباره برنامه هسته‌ای ایران برآورده شود، رئیس‌جمهور آماده است گام‌های بزرگی برای بازتنظیم روابط با ایران بردارد و به این کشور فرصت دهد تا ظرفیت کامل اقتصادی خود را دنبال کند؛ ظرفیتی که ترامپ آن را «بسیار عظیم» می‌داند.